Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS/UNCLOS)

KISIM 1

GİRİŞ

Madde 1

Terimlerin kullanılışı ve uygulanma alanı

1.İşbu Sözleşmenin amaçları uyarınca:

1) “Bölge”den, ulusal yetki sınırları ötesindeki deniz yatakları ve bunların toprak altı;

2) “Otorite”den, Deniz Yatağı Uluslararası Otoritesi;

3) “Bölge’de yürütülen faaliyetler”den Bölge’nin kaynaklarının araştırılmasına ve işletilmesine ilişkin bütün faaliyetler, anlaşılmaktadır;

4) “Deniz çevresinin kirlenmesi”nden, canlı  kaynaklara ve deniz  yaşamına  zarar  verme,  insan sağlığı için tehlike oluşturma, balıkçılık ve denizlerin diğer yasal amaçlarla kullanımı da dahil olmak üzere, denizcilik  faaliyetlerini  engelleme,  deniz  suyunun    niteliğini  değiştirme  ve  güzellikleri  bozma  gibi  zararlı etkileri  olan  veya olabilecek maddelerin veya enerjinin, insan tarafından  doğrudan doğruya veya dolaylı olarak, haliçler de dahil olmak üzere, deniz çevresine dahil edilmesi, anlaşılmaktadır;

5) a) “Suya batırma”dan:

(i)  Atık veya diğer  maddelerin,  gemilerden,  uçaklardan,  platformlardan  veya denizlerdeki diğer yapılardan her türlü bilinçli boşaltılması;

(ii) Denizlerde gemilerin, uçakların, platformların veya diğer yapıların her türü batırılması, anlaşılmaktadır;

b) “Suya batırma” terimi aşağıdakileri kapsamamaktadır:

(i)  Gemilerin,  uçakların, platformların veya denizlerdeki  diğer  yapıların ve  bunların teçhizatının normal olarak işletilmesi sırasında doğrudan doğruya veya dolaylı olarak ortaya çıkan artık veya diğer  maddelerin  boşaltılması;  bununla  beraber,  bu  maddelerin  yok  edilmesi  için kullanılan  gemilerde,  uçaklarda,  platformlarda  veya  denizlerdeki  diğer  yapılarda  taşınan veya bunlara aktarılan  artıklar veya diğer maddeler veya yukarıda  zikredilen  artık ve diğer  maddelerin bu gemilerde, uçaklarda, platformlarda veya yapılarda işleme tabi tutulmaları sonucu ortaya çıkan artık veya diğer maddeler bundan hariçtir;

(ii)  İşbu Sözleşmenin  amaçlarına aykırı  düşmemek  şartıyla,  maddelerin,  salt  yok  edilme amacı dışında depo edilmesi;

2. 1- “Taraf Devletler”den işbu Sözleşme  ile  bağlı  olma  hususunda  rızalarını belirten ve haklarında işbu sözleşmenin yürürlükte bulunduğu devletler anlaşılmaktadır.

2- İşbu sözleşme gerekli değişikliklerle, 305. maddenin 1. paragrafının b), c), d), e) ve f) fıkraların da  öngörülen  ve  her  biri  kendisi  ile  ilgili  şartlara  uygun  olarak  Sözleşmeye Taraf  olan  birimlere  de uygulanır;  bu ölçü içerisinde “Taraf Devletler” teriminden bu birimler de anlaşılır.

KISIM II

KARASULARI VE BİTİŞİK BÖLGE

BÖLÜM 1

GENEL HÜKÜMLER

Madde 2

Karasularının, karasuları üzerindeki hava sahası ile karasularının deniz yatağı ve toprak altının hukuki rejimi

1- Sahildar devletin egemenliği kara üIkesinin ve iç sularının ötesinde ve bir Takımada Devleti söz konusu olduğunda, takımada sularının ötesinde karasuları denilen bir bitişik deniz bölgesine kadar uzanır.

2- Bu egemenlik karasuları üzerindeki hava sahasını ve de bu suların deniz yatağı ile toprak altını da kapsar.

3- Karasuları  üzerindeki  egemenlik  işbu  Sözleşmenin hükümlerinde öngörülen  şartlar  ve uluslararası hukukun diğer kuralları dahilinde kullanılır.

BÖLÜM 2

KARASULARININ SINIRLARI

Madde 3

Karasularının genişliği

Her devlet karasularının genişliğini tesbit etme hakkına sahiptir; bu genişlik işbu Sözleşmeye göre tesbit edilen esas hatlardan itibaren 12 deniz milini geçemez.

Madde 4

Karasularının dış sınırı

Karasularının dış sınırı, her noktası esas hattın en yakın noktasından karasularının genişliğine eşit

uzaklıkta bulunan hattan oluşur.

Madde 5

Normal esas hat

İşbu Sözleşmede aksine  hüküm  bulunmadıkça,  karasularının genişliğinin  ölçülmeye  başlandığı normal esas hat, sahildar devlet tarafından  resmen  kabul  edilmiş  büyük  ölçekli  deniz  haritalarında belirtildiği şekliyle, sahil boyunca uzayan en düşük cezir hattıdır.

Madde 6

Kayalıklar

Mercan  kümelerinin  ada  niteliğindeki kısımları veya serpiştirilmiş kayalıklarla  çevrili  adalar  söz konusu olduğunda, karasularının ölçülmeye başlandığı  esas  hat,  sahildar  devlet  tarafından resmen  kabul edilmiş deniz  haritalarında  belirtildiği  şekliyle, kayalık üzerinde, açık deniz tarafındaki, en düşük cezir hattıdır.

Madde 7

Düz esas hatlar

1- Sahilin derin bir  şekilde  girintili  çıkıntılı olduğu  veya sahil boyunca hemen  yakında  bir  adalar dizisinin bulunduğu yerlerde, karasularının genişliğinin ölçülmeye başlandığı esas hattın çizimi için, uygun noktaları birleştiren düz esas hatlar yöntemi kullanıabilir.

2- Bir deltanın mevcudiyeti ve diğer doğal özellikler sebebiyle sahilin son derece değişken olduğu bölgelerde, uygun noktalar en düşük cezir çizgisi boyunca seçilebilir; en düşük cezir çizgisinin daha sonra yükselmesi halinde dahi, bu düz esas  hatlar, işbu Sözleşmeye uygun  olarak sahildar devlet tarafından değiştirilmedikçe yürürlükte kalacaktır.

3- Düz esas hatların oluşturduğu çizginin sahilin genel yönünden hissedilir bir biçimde sapmaması ve bu hatların berisinde kalan deniz  uzantılarının  iç  sular  rejimine  tabi  tutulabilmesi  için,  bunların kara sahasına yeter derecede bağlı olmaları  gerekir.

4- Düz esas hatlar cezir zamanı ortaya çıkan yüiksekliklere doğru veya bunlardan başlamak üzere

çizilmeyecektir; meğer ki, bunlar üzerinde devamlı olarak suyun üstünde kalan deniz fenerleri veya benzer tesisler  inşa  edilmiş olsun  veya bu  şekilde  çizilmiş düz esas hatlar uluslararası  genel  bir  kabul  görmüş olsun.

5-  1.  paragraf  uyarınca düz esas hatlar yönteminin uygulandığı  durumlarda,  bazı  esas  hatların

tesbiti  için,  söz  konusu  bölgeye  özgü  ve  gerçekliği  ve  önemi  uzun  bir  teamül  ile  açıkça kanıtlanmış ekonomik çıkarlar göz önünde tutulabilir.

6-  Düz  esas  hatlar  yöntemi  bir  devlet  tarafından, diğer  bir  devletinin  karasularını  açık  denizden veya bir münhasır ekonomik bölgeden kesecek şekilde uygulanamaz.

Madde 8

İç Sular

1- IV. Kısım saklı kalmak şartıyle, karasuları esas hattının berisinde kalan sular, devletin iç sularına dahildir.

2- 7. maddede belirlenen  yönteme uygun olarak tespit edilen bir düz esas hat, daha önce  iç  su olarak kabul edilmeyen suları iç sulara dahil ettiği taktirde, bu Sözleşmede öngörülen zararsız geçiş hakkı bu sularda da uygulanacaktır.

Madde 9

Nehirlerin ağızları

Bir  nehir haliç oluşturmaksızın denize dökülürse, esas hat  nehir ağzında  bir  kıyıdan  diğerine en düşük cezir noktaları arasında çizilen düz hat olacaktır.

Madde 10

Körfezler

1- İşbu madde yalnızca, sahilleri tek bir devlete ait olan körfezleri ilgilendirir.

2-  İşbu  Sözleşmenin amaçları  açısından  “körfez”  belirli  bir  deniz  girintisi  olup,  karalara  doğru girişinin ağız genişliğine  oranı  içerde  sahille  çevrili  sular  ihtiva  edecek  şekildedir  ve  sahilin  basit  bir kıvrımından  ibaret  değildir.  Bununla  beraber,  bir  girinti  ancak,  yüzölçümü  bu  girinti  ağzına çizilen bir doğruyu çap olarak alan bir yarım dairenin yüzölçümüne eşit veya ondan büyük olduğu taktirde bir körfez sayılacaktır.

3- Bir girintinin yüzölçümü, girintinin  kıyıları boyunca uzanan  en düşük cezir hattı  ile,  doğal  giriş noktalarını  en  düşük  cezir halinde birleştiren  doğru  arasında kalan  kısmın yüzölçümüdür. Adaların varlığı sebebiyle,  bir  girintinin  pek  çok  girişi  olduğu taktirde,  yarım  dairenin  çapı,  geçitli  girişleri  birleştiren doğruların uzunluklarının toplamına eşit olacaktır. Bir girinti içerisinde bulunan adaların yüzölçümü girintinin toplam yüzölçümüne dahil olacaktır.

4-  Bir körfezin doğal  giriş noktaları arasında en düşük  cezir durumundaki mesafe 24 deniz milini aşmadığı  takdirde,  bu  en  düşük cezir  noktaları  arasında  bir  sınırlandırma  çizgisi  çizilebilir,  bu  çizginin berisinde kalan sular iç sular olarak kabul edilecektir.

5-  Bir körfezin doğal  giriş noktaları arasında en düşük  cezir durumundaki mesafe 24 deniz milini aştığı  takdirde,  körfez  içerisinde  en  fazla  su  alanı  bırakacak  şekilde,  24  deniz  millik  bir  düz  esas  hat çizilecektir.

6- Yukarıdaki hükümler  “tarihi” körfezlere uygulanmadığı  gibi,  7.  maddede  öngörülen  düz  esas hatlar yönteminin izlendiği hallerde de uygulanmaz.

Madde 11

Limanlar

Karasularının sınırlandırılması amacı ile, bir liman sisteminin ayrılmaz bir parçasını oluşturan daimi tesislerden açık denize doğru en uçtakiler sahilin bir parçası olarak kabul edilir. Sahillerin açığındaki tesisler ve suni adalar, daimi liman tesisleri olarak kabul edilmeyecektir.

Madde 12

Demir yerleri

Normal  olarak  tamamen  veya  kısmen karasularının dış  sınırının  ötesinde  kalan  demir  yerleri, mutaden gemilerin yükleme, boşaltma ve demirlenmesinde kullanıldığı takdirde karasularının parçası olarak kabul edilirler.

Madde 13

Cezir zamanı ortaya çıkan yükseklikler

1- ‘Cezir zamanı ortaya çıkan  yükseklikler’den,  deniz  ile  çevrili  olan,  cezir zamanı  açıkta kalan ve med zamanı örtülen doğal kara yükseklikleri anlaşılır. Cezir zamanı ortaya çıkan yükseklikler, kıtadan veya bir  adadan,  tamamen  veya  kısmen karasuları genişliğini  aşmayan bir  uzaklıkta bulundukları  takdirde  bu yüksekliklerdeki en düşük cezir hattı, karasularının genişliğinin ölçülmesinde esas hat olarak alınabilir.

2-  Cezir  zamanı ortaya  çıkan yükseklikler kıtadan  veya  bir  adadan  karasuları genişliğini aşan  bir uzaklıkta bulundukları takdirde, bunların kendilerine özglü karasuları yoktur.

Madde 14

Esas hatları tesbit etmek üzere yöntemlerin birleştirilmesi

Sahildar  devlet  çeşitli  durumlara  bağlı  olarak,  yukarıdaki  maddelerde  öngörülen yöntemlerden birine veya bir çoğuna göre esas hatlar tespit edebilir.

Madde 15

Sahilleri bitişik veya karşı karşıya olan devletler arasında karasularının sınırlandırılması

İki devletin sahilleri bitişik veya karşı karşıya olduğunda, aralarında aksine anlaşma olmadıkça, bu devletlerden ne birinin  ne de diğerinin  kendi  karasularını, bütün  noktaları  bu  iki  devletin  her birinin karasularının genişliğinin ölçülmeye başlandığı esas hatların en yakın noktalarından eşit  uzaklıkta bulunan orta  hattın  ötesine uzatmaya hakkı yoktur.  Bununla beraber bu hüküm, tarihi  hakların veya  diğer  özel durumların varlığı nedeniyle,  her  iki  devletin  karasularının başka  şekilde  sınırlandırılmasını  gerekli  olduğu durumlarda uygulanmaz.

Madde 16

Deniz Haritaları ve coğrafi koordinatlara ilişkin listeler

1- 7.,9. ve 10. maddeler uyarınca tesbit edilen karasularının genişliğinin ölçülmeye başlandığı esas hatlar veya bu  çizgilerle ortaya çıkan sınırlar  ve 12.  ve 15. maddeler uyarınca  çizilen  sınır  çizgileri, yerlerinin  tespiti  amacıyla uygun ölçekli deniz  haritalarında  gösterilecektir.  Bu  olmadığı  takdirde,  bunun yerine, kullanılan jeodezik sistemi belirten noktaların coğrafi koordinatlarına ilişkin bir liste ikame edilebilir.

2-  Sahildar  devlet  bu  haritaları veya coğrafi  koordinatlara  ilişkin  listeleri  gereken  şekilde yayınlayacak ve bunların bir nüshasını Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edecektir.

BÖLÜM 3

KARASULARINDAN ZARARSIZ GEÇİŞ

ALT  BÖLÜM

A -BÜTÜN GEMİLERE UYGULANABİLECEK KURALLAR

Madde17

Zararsız geçiş hakkı

İşbu SözIeşme hükümleri saklı  kalmak üzere, sahili  bulunsun veya bulunmasın, bütün devletlerin gemileri, karasularından zararsız geçiş hakkından yararlanırlar.

Madde 18

“Geçiş” teriminin anlamı

1- Geçiş, sahildar devletin barışına, düzenine veya güvenliğine zarar

a) Karasularını, iç sulara girmeksizin veya iç sular dışında bir demirleme yerinde veya  bir

liman tesisinde durmaksızın kat’etmek;

b)  İç  sulara  girmek  veya  bu  suları terk etmek veya bu nitelikteki bir demirleme  yerinde

veya liman tesisinde durmak veya buraları terketmek.

2- Geçiş sürekli  ve çabuk olacaktır.  Bununla  beraber,  durma  ve  demirleme  sadece  seyrüseferin olağan olaylarından olduğu veya mücbir sebep veya yardım ihtiyacı nedeniyle zorunlu olduğu veya tehlike veya yardım ihtiyacı içinde bulunan  kişilere,  gemilere  veya  uçaklara  yardım götürülmesi amacıyla olduğu takdirde, geçiş durma ve demirlemeyi de içerir.

Madde 19

“Zararsız geçiş” deyiminin anlamı

1- Geçiş, sahildar devletin barışına, düzenine veya güvenliğine zarar vermedikçe zararsızdır. Geçiş işbu Sözleşmenin hükümlerine ve uluslararası hukukun diğer kurallarına uygun şekilde gerekleştirilecektir.

2- Yabancı bir geminin geçişi eğer bu gemi karasuları içerisinde aşağıdaki faaliyetlerden herhangi birinde bulunursa, sahildar devletin barışına düzenine veya güvenliğine zarar vermiş sayılacaktır.

a)  Sahildar  devletin  egemenliğine,  toprak  bütünlüğüne veya siyasi bağımsızlığına karşı tehdide  veya  kuvvete  baş vurulması veya Birleşmiş  Milletler  Antlaşmasında belirtilen  uluslar arası hukuk ilkelerine aykrı diğer herhangi bir davranışta bulunulması;

b) Herhangi bir tip silahla deneme veya manevralar yapılması;

c) Sahildar devletin savunmasına veya güvenliğine zarar verecek şekilde bilgi toplanması;

d)  Sahildar  devletin  savunmasına veya  güvenliğine  zarar  vermeyi  amaçlayan  her  türlü propagandada bulunulması;

e) Her türlü uçağın uçurulması, güverteye indirilmesi veya gemiye alınması;

f) Her türlü askeri makinaların uçurulması, güverteye indirilmesi veya gemiye alınması;

g)  Sahildar  devletin  gümrük,  maliye,  sağlık veya  muhaceret konularındaki kanun ve kurallarına aykrı bir şekilde mal,  para veya kişilerin gemiye alınması veya gemiden çıkartılması;

h)  İşbu Sözleşmeye aykrı  olarak, bilerek  ve isteyerek ağır kirlenmeye sebebiyet  veren fiillerde bulunulması;

i) Balık avlama faaliyetlerinde bulunulması;

j) Araştırma veya ölçüm faaliyetlerinde bulunulması;

k)  Sahildar  devletin  herhangi  bir  haberleşme sisteminin veya  diğer  herhangi  bir  deniz teçhizat veya tesisinin işleyişini engelleyecek her türlü faaliyette bulunulması;

l) Geçişle doğrudan ilgisi bulunmayan diğer her çeşit faaliyette bulunulması.

Madde 20

Denizaltılar ve diğer sualtı araçları

Karasularında, denizaltılar  ve  diğer  sualtı  araçları su  üstünden seyretmek ve bayraklarını çekmek zorundadırlar.

Madde 21

Sahildar devletin zararsız geçişe ilişkin kanun ve kuralları

1- Sahildar devlet işbu  hükümlerine ve uluslararası hukukun diğer kurallarına uygun olarak, kendi karasularından zararsız geçişe ilişkin ve aşağıdaki hususları kapsayan kanun ve kurallar kabul edebilir:

a) Seyrüsefer güvenliği ve deniz trafiğinin düzenlenmesi;

b) Deniz seyrüsefer  yardımcıları  ve  sistemlerinin  ve  diğer teçhizat veya tesislerinin korunması;

c) Denizaltı kablolarının ve petrol borularının korunması;

d) Denizin canlı kaynaklarının muhafazası;

e) Sahildar devletin balıkçılığa ilişkin kanun ve kurallara aykrı davranışların önlenmesi;

f)  Sahildar  devletin  çevre  alanlarının muhafazası ve  kirliliğin  önlenmesi,  azaltılması ve kontrol altına alınması;

g) Denize ilişkin bilimsel araştırmalar ve hidrografik ölçümler yapılması;

h)  Sahildar  devletin  gümrük,  maliye,  sağlık veya muhaceret  konularındaki kanun  ve kurallarına aykırı davranışların önlenmesi;

2-  Bu kanun ve  kurallar yabancı  gemilerin  çizimlerine,  inşaasına veya donatım  ve  denize elverişliliğine uygulanmayacaktır; meğer ki bunlar genel kabul görmüş uluslararası kural ve normlara ilişkin olsun.

3- Sahildar devlet bu kanun ve kuralları gereken şekilde duyuracaktır.

4- Karasularından  zararsız  geçiş hakkını kullanan  yabancı  gemiler,  bu  kanun  ve  kurallara  olduğu gibi, denizde çatışmayı önlemeye ilişkin olup genel kabul görmüş bütün uluslararası kurallara uyacaklardır.

Madde 22

Karasularında gidiş geliş yolları ve trafik ayırım şemaları

1- Seyrüsefer güvenliği  gerektirdiği  taktirde  sahildar  devlet,  kendi  karasularında  zararsız  geçiş hakkını kullanan  yabancı  gemilerden,  kendisinin  belirlemiş  olduğu ulaşım  yollarını  kullanmalarını ve gemilerin  geçişlerinin düzenlenmesi amacıyla kendisi tarafından  öngörülen  trafik  ayırım  şemalarına uymalarını talep edebilir.

2-  Özellikler,  tankerlerden,  nükleer  güçte  çalışan gemilerden  ve  radyoaktif maddeleri veya özü itibariyle  tehlikeli  veya  zararlı  diğer  maddeleri  taşıyan  gemilerde,  sadece  bu  ulaşım yollarını  kullanmaları talep edilebilir.

3- Sahildar devlet işbu madde uyarınca ulaşım  yollarını tespit ederken ve trafik ayırım şemalarını

düzenlerken, aşağıdaki hususları gözönünde bulunduracaktır:

a) Yetkili uluslararası Kuruluşun tavsiyeleri;

b) Uluslararası deniz seyrüseferinde geleneksel şekilde kullanılan bütün dar su yolları;

c) Bazı gemilerin ve dar su yollarının özel nitelikleri;

d) Trafik yoğunluğu.

4-  Sahildar  devlet,  bu  ulaşım  yollarını  ve  bu  trafik  ayırım  şemalarını,  gerekli  şekilde  yayınlayıp duyuracağı deniz haritalarında açıkca belirtecektir .

Madde 23

Nükleer güçle çalışan yabancı gemiler ve radyoaktif maddeler veya özü itibariyle tehlikeli veya zararlı diğer maddeler taşıyan gemiler

Yabancı gemilerden nükleer güçle çalışanlar ile aynı şekil radyoaktif maddeleri veya özü itibariyle tehlikeli  veya  zararlı  diğer  maddeleri  taşıyanlar karasularından  zararsız  geçiş hakkını kullanırlarken  bu gemiler için uluslararası anlaşmalarda öngorülen belgeleri bulundururlar ve özel tedbirleri alırlar.

Madde 24

Sahildar devletin yükümlülükleri

1-  Sahildar  devlet,  işbu  Sözleşmede  öngörülen  haller  dışında,  karasularından yabancı  gemilerin zararsız  geçişlerine  engel  olmayacaktır.  Özellikle,  işbu  Sözleşmeyi veya  işbu  Sözleşmeye  uygun  olarak kabul  edilmiş  herhangi  bir  kanun  veya  herhangi  bir  kuralı  uygularken,  sahildar  devlet  aşağıdaki davranışlardan kaçınacaktır.

a) Yabancı gemilere, bunların zararsız geçiş haklarını kullanmalarını engelleyecek     veya kısıtlayacak yülkümlülülkler getirmek;

b)  Belirli bir devletin gemilerine veya belirli  bir devletten veya devlete veyahut da belirli devlet hesabına yük taşıyan gemilere karşı hukuki veya fiili ayrım yapmak.

2-  Sahildar  devlet,  karasularında  seyrüsefere  ilişkin  bilgisi dahilindeki her türlü tehlikeyi  uygun şekilde duyuracaktır.

Madde 25

Sahildar Devletin koruma hakları

1- Sahildar devlet, karasularında zararsız olmayan her türü geçişi engellemek için gerekli tedbirleri alabilir.

2- Sahildar devlet, keza iç sulara veya bu sular dışındaki  bir  liman  tesisine  giden  gemilere  ilişkin olarak, bu gemilerin bu sulara veya bu liman tesisine girişlerinin tabi olacağı şartların ihlalini önlemek üzere gereken tedbirleri almak hakkına sahiptir.

3- Sahildar devlet, yabancı  gemiler  arasında hukuki  veya fiili  hiç bir ayrım  yapmaksızın, karasularının belirli bölgelerinde, atış talimleri yapmak da dahil olmak üzere, eğer güvenliği için gerekli ise, zararsız  geçişi  geçici  olarak  durdurabilir.  Bu  durdurma,  ancak  gereken  şekilde  duyurulduktan  sonra yürürlüğe konacaktlr.

Madde 26

Yabancı gemilerden alınabilecek rüsumlar

1- Yabancı gemilerden sadece karasularından geçmeleri sebebiyle herhangi bir rüsum alınamaz.

2- Karasularından geçen bir yabancı gemiden ancak bu gemiye yapılan özel hizmetler karşılığında rüsum alınabilir.   İşbu resimler herhangi bir ayırım gözetmeksiz tahsil edilir.

ALT BÖLÜM

B -TİCARET GEMİLERİNE VE TİCARİ AMAÇLARLA KULLANILAN

DEVLET GEMİLERİNE UYGULANABİLECEK KURALLAR

Madde 27

Yabancı bir gemide cezai yargı yetkisi

1- Karasularından geçen  yabancı  gemide,  geçiş  sırasında işlenmiş bir suçtan  ötürü bir  şahsın tutuklanması veya bir soruşturmada bulunulması amacıyle sahildar devlet aşağıdaki durumlar dışına cezai yargı yetkisini kullanmamalıdır:

a) eğer suçun sonuçları sahildar devlete uzanıyorsa;

b) eğer suç ülkenin barışını veya karasularında düzeni bozacak nitelikte ise;

c) eğer yerel makamların yardımı gemi kaptanı veya geminin bayrağını taşıdığı devletin bir diplomasi ajanı veya konsolosluk memuru tarafından talep edilmiş ise; veya

d) eğer bu tedbirler uyuşturucu maddelerin veya uyuşturucu ilaçların gayri meşru trafiğinin önlenmesi için gerekli ise;

2- 1. paragraf hükümleri,  sahildar  devletin,  iç  sulardan  gelerek  karasularından geçen bir  yabancı gemide  tutuklamalarda  bulunmak  veya  soruşturma  yapmak  için  kanunlarında öngörülen bütün tedbirleri almak hakkına halel getirmez.

3- 1. ve 2. paragraflarda öngörülen hallerde sahildar devlet kaptan talep ettiği takdirde, herhangi bir  tedbir  almadan  önce  geminin  bayrağını  taşıdığı  devletin  bir  diplomasi  ajanını veya bir  konsolosluk memurunu  bundan  haberdar  edecek  ve  bu  ajan  veya  memur  ile  gemi  mürettebatı  arasındaki teması kolaylaştıracaktır.  Bununla beraber, acil durumla da bu haber verme, tedbirler uygulanırken yapılabilir.

4-  Yerel  makamlar  tutuklamanın uygun olup  olmadığını veya nasıl  yapılacağını  incelerken, seyrülsefer gereklerini de gerektiği şekilde gözönünde bulundururlar.

5- XII.  Kısmın uygulanması  veya  V.  Kısma  uygun  olarak  kabul  edilmiş kanun ve  kuralların ihlali halleri hariç olmak üzere; sahildar devlet, karasularından geçen yabancı bir gemide, eğer gemi yabancı bir limandan gelip iç sulara girmeksizin sadece karasularından geçmekte ise, geminin karasularına girmesinden önce işlenmiş bir suç dolayısıyla tutuklama veya soruşturma yapmak için hiç bir tedbir alamaz.

Madde 28

Yabancı gemilere ilişkin hukuki yargı yetkisi

1- Sahildar devlet, karasularından geçen bir yabancı gemiyi, gemide bulunan bir kişi hakkında hukuki yargı yetkisini kullanmak üzere ne durdurmalı, ne de yolundan çevirmelidir.

2- Sahildar devlet, bu gemi hakkında özel hukuk alanında icrai  veya  ihtiyati  tedbirleri,  bu  tedbirler  ancak bizzat geminin sahildar devletin sularından geçişi sırasında veya geçiş sebebiyle yüklendiği yükümlülüklere veya tabi olduğu sorumluluklara ilişkin ise, alabilir.

3-  2.  Paragraf  hükmü,  iç  suları  terkettikten  sonra  karasularında duran veya karasularından geçen bir yabancı gemi hakkında sahildar devletin kendi kanunlarında öngörülen özel hukuka ilişkin icrai ve ihtiyati tedbirler almak hakkına halel getirmez.

ALT BÖLÜM

C -SAVAŞ  GEMİLERİNE VE TİCARİ OLMAYAN AMAÇLARLA

KULLANILAN DiĞER DEVLET GEMİLERİNE

UYGULANABİLECEK KURALLAR

Madde 29

“Savaş Gemisi”nin tanımı

İşbu Sözleşmenin amaçları uyarınca “savaş gemisi”nden, bir devletin silahlı kuvvetlerine ait olan ve kendi  tabiyetindeki  askeri  gemilerin  açık dış  işaretlerini  taşıyan, bu devletin hizmetinde  ve adı subaylar listesinde veya eşit  bir  belgede  kayıtlı bulunan bir deniz subayının kumandası  altında bulunan ve mürettebatı askeri disiplin kurallarına tabi olan gemi anlaşılır.

Madde 30

Bir savaş gemisinin sahildar devletin kanun ve kurallarına uymaması

Bir  savaş  gemisinin  sahildar  devletin  karasularından geçişe  ilişkin kanunlarına  ve  kurallarına

uymaması ve bunlara uyması konusunda kendisine yapılan talebi dikkate almaması halinde, sahildar devlet bu geminin derhal karasularını terk etmesini isteyebilir.

Madde 31

Bir savaş gemisinin veya ticari bir devlet gemisinin fiilinden dolayı bayrak devletinin sorumluluğu

Bayrak devleti, bir savaş gemisinin veya ticari amaçlar dışında kullanılan diğer herhangi bir devlet gemisinin,  sahildar devletin karasularından geçişe  ilişkin kanun ve  kurallarına veya işbu Sözleşme hükümlerine veya diğer uluslararası hukuk kurallarına uymaması sonucu sahildar devletin maruz kaldığı her türlü kayıp ve zarardan dolayı uluslararası sorumluluğu yüklenecektir.

Madde 32

Savaş gemilerinin ve ticari olmayan amaçlarla kullanılan diğer devlet gemilerinin Dokunulmazlıkları

Alt-Bölüm  A’da  ve  30.  ve  31.  maddelerde  öngörülen  istisnalar  saklı kalmak  şartıyle,  işbu Sözleşmenin hiç bir hükmü, savaş gemilerinin ve ticari amaçlar dışında kullanılan diğer devlet gemilerinin dokunulmazlıklarına halel getirmez.

BÖLÜM 4

BİTİŞİK BÖLGE

Madde 33

Bitişik bölge

1- Bitişik bölge  olarak  adlandırılan,  karasularına bitişik  olan  bir  bölgede  sahildar  devlet aşağıdaki amaçlarla gerekli kontrolleri yapabilir:

a) Ülkesi  üzerinde veya  karasularında gümrük, maliye, sağlık  veya  muhaceret  ile  ilgili kanun ve kurallarına riayetsizlikleri önlemek;

b) Bu kanun  ve kurallara  karşı ülkesi üzerinde veya karasularına  meydana  gelebilecek riayetsizlikleri cezalandırmak.

2- Bitişik bölge, karasuları genişliğinin ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 24 deniz milinin ötesine geçemez.

KISIM III

ULUSLARARASI SEYRÜSEFERE AÇIK BOĞAZLAR

BÖLÜM 1

GENEL HÜKÜMLER

Madde 34

Uluslararası seyrüsefere açık boğaz sularının hukuki rejimi

1-  İşbu  Kısımda düzenlenen, uluslararası  seyrüseferde  kullanılan boğazlardan  geçiş  rejimi,  diğer herhangi  bir  yönden  bu  boğaz  sularının  hukuki rejimini etkilemeyeceği  gibi,  kıyıdaş  devletlerin  bu  sular üzerinde  bunlara  tekabül  eden  deniz  yataklarında  ve  bunların  toprak  altında ve aynı  şekilde  bunlar üzerindeki hava sahasında, egemenliklerini veya yetkilerini kullanmalarını etkilemeyecektir.

2- Boğazlara  kıyıdaş  olan  devletler  egemenliklerini  veya  yetkilerini  işbu  Kısımda  ve  diğer

uluslararası hukuk kurallarında öngörülen şartlara göre kullanırlar.

Madde 35

Bu Kısmın uygulanma alanı

İşbu Kısmın hiç bir hükmü:

a)  7.  maddede  belirtilen  yönteme uygun  olarak çizilen bir düz esas hat, daha önce iç su sayılmayan suları da iç sulara dahil etmiş olmadıkça, bir boğazdaki içsuları;

b) Boğaza kıyıdaş olan devletlerin karasularının ötesindeki suların, bunlar ister münhasır ekonomik bölgenin veya isterse açık denizin bir kısmı olsun, hukuki rejimini;

c) Geçişin tamamen veya kısmen, uzun süreden beri yürürlükte bulunan ve özellikle bu boğazlara ilişkin olan sözleşmelerle düzenlendiği boğazların hukuki rejimini, etkilemez.

Madde 36

Uluslararası seyrüsefere açık boğazlarda açık deniz yolları ve bir münhasır ekonomik bölgeden geçen yollar

İşbu Kısım seyrüsefer ve  hidrografik özellikleri bakımından geçilebilecek eşit uygunlukta bir açık deniz yolunun  veya münhasır ekonomik bölgeden geçen bir  yolun  bulunduğu hallerde,  uluslar arası seyrüsefer  amacıyle kullanılan boğazlar  hakkında uygulanmaz; bu çeşit yollarda, seyrüsefer  ve  üsteki sahadan uçma serbestisine ilişkin  hükümler de dahil olmak  üzere, işbu  Sözleşmenin  ilgili  diğer  Kısımları uygulanır.

BÖLÜM 2

TRANSİT GEÇİŞ

Madde 37

Bu bölümün uygulanma alanı

İşbu bölüm, açık denizin veya bir münhasır ekonomik bölgenin bir bölümü ile açık denizin veya bir münhasır  ekonomik  bölgenin  diğer  bölümü  arasında uluslararası seyrüsefer için kullanılan boğazlara uygulanır.

Madde 38

Transit geçiş hakkı

1- 37. maddede öngörülen boğazlarda bütün gemiler ve uçaklar bir engelleme olmaksızın transit geçiş hakkından yararlanırlar; ancak, transit geçiş hakkı bir devletin kıtası ile bu devlete ait bir ada arasında kalan boğazlarda,  eğer  adanın açık deniz tarafında veya bir münhasır  ekonomik  bölgede  seyrüsefer  ve hidrografik özellikler bakımından eşit uygunlukta başka bir yol mevcutsa uygulanmayacaktır.

2- “Transit geçiş”den, işbu Kısma uygun olarak yalnızca açık denizin bir parçasından veya münhasır ekonomik bölgeden, açık denizin veya münhasır ekonomik bölgenin diğer bir parçasına boğazdan devamlı ve hızlı bir geçiş amacıyla seyrüsefer ve bu saha üzerinde uçuş serbestisinin kullanılması anlaşılır. Bununla beraber,  devletin  ülkesine  giriş  şartları saklı  kalmak  üzere,  geçişin  devamlılığına ve  hızlılığına  ilişkin zorunluluk, boğaza  kıyıdaş  bir devletin  ülkesine girmek,  ülkeyi terketmek  veya ülkeden  yeniden hareket etmek amacıyle boğazdan geçişi engellemez.

3- Boğazlardan transit geçiş hakkının kullanılmasına ilişkin olmayan her faaliyet, işbu Sözleşmenin uygulanabilir diğer hükümlerine tabidir.

Madde 39

Transit geçiş sırasında gemilerin ve uçakların yükümlülükleri

1- Transit geçiş hakkının kullanılmasında, gemiler ve uçaklar:

a) Boğazı hiç gecikmesiz katedecekler veya üzerinden uçacaklardır;

b)  Boğaza  kıyıdaş  olan  devletlerin  egemenliklerine,  toprak  bütünlüklerine  veya  siyasi bağımsızlıklarına karşı tehdit veya kuvvete başvurmaktan veya  Birleşmiş  Milletler  Andlaşmasında belirtilen uluslararası hukuk ilkelerine aykırı davranışlardan kaçınacaklardır;

c) Zaruret  hali veya  yardım  gerektiren  durumlar  hariç  olmak  üzere,  normal  seyrüsefer usulleri uyarınca,  sürekli  ve  hızlı  bir  geçişin  gerektirdiği  faaliyetlerin  dışında her türlü faaliyetten kaçınacaklardır.

2- Transit geçiş halindeki gemiler:

a)    Denizde  Çatışmayı  Önleme  Uluslararası  Kuralları  da  dahil  olmak  üzere,  denizde güvenlikle ilgili olarak genellikle kabul edilmiş uluslararası kurallara, usullere ve uygulamalara;

b) Gemilerin sebep olduğu kirliliğin önlenmesi, azaltılması ve kontrol altına alınması ile ilgili olarak  genellikle  kabul  edilmiş  uluslararası  kurallara,  usullere  ve  uygulamalara,  uygun davranacaklardır.

3- Transit geçiş halindeki uçaklar:

a) Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü tarafından kabul edilen ve sivil uçaklara uygulanabilen havacılık  kurallarına  uyacaklardır;  devlet  uçakları  bu  kurallarda  öngörülen  güvenlik  tedbirlerine normal olarak uygun hareket ederler ve seyir güvenliğini her zaman gerektiği biçimde göz önünde bulundururlar.

b)  Sürekli  olarak,  hava  trafiğinin  kontrolü  amacıyla uluslararası  alanda  yetkili  kılınan makamın kendilerine tahsis ettiği  radyo  frekansını veya uluslararası  tehlike  radyo  frekansını kollayacaklardır.

Madde 40

Araştırma ve Hidrografik

Transit geçiş  sırasında  denize  ilişkin  bilimsel  araştırmalar  yapmaya  veya  hidrografik ölçümler almaya tahsis edilenler de dahil olmak üzere, yabancı gemiler, boğaza kıyısı olan devletlerin önceden izni olmaksızın araştırmalar veya ölçümler yapamazlar.

Madde 41

Uluslararası seyrüsefere açık boğazlarda gidiş-geliş yolları ve trafik ayırım şemaları

1-  İşbu  Kısım  hükümlerine  uygun  olarak,  boğazlara  kıyısı  olan  devletler,  boğazlarda  gemilerin güvenliğinin gerektirdiği durumlarda, gidiş-geliş yolları tespit edebilir ve trafik ayırım şemalarına uyulmasını isteyebilirler.

2- Bu devletler, şartlar gerektirdiği takdirde ve yeterli ölçüde duyuru yaptıktan  sonra, daha önce tespit ettikleri veya uyulmasını istedikleri herhangi bir gidiş-geliş yolu veya trafik ayırım şeması yerine, yeni gidiş-geliş yolları tespit edebilir veya yeni trafik ayırım şemalarına uyulmasını isteyebilirler.

3- Gidiş-geliş  yolları  ve  trafik  ayırım  şemaları,  genel  olarak  kabul  görmüş uluslararası  kurallara uygun olacaktır.

4- Gidiş-geliş yollarını veya bunların yerine yenilerini tespit etmeden veya trafik ayırım şemalarına veya bunların yerine  yenilerine uyulmasını  istemeden  önce,  boğazlara  kıyısı olan devletler,  tekliflerini, onaylamak üzere, yetkili uluslararası kuruluşa sunacaklardır. Bu kuruluş, ancak kıyıdaş Devletlerle üzerinde uyuşmaya varılan gidiş- geliş yollarını ve trafik ayırım şemalarını onaylayabilir;  bu devletler, ancak bundan sonra, yolları tespit edebilirler, şemalara uyulmasını isteyebilirler veya yerlerine yenilerini ikame edebilirler.

5- Bir boğazda  iki  veya  daha  fazla  devletin  sularını  ilgilendiren  alanda  gidiş-geliş  yollarının veya trafik ayırım şemalarının tespiti teklif edildiğinde, ilgili devletler yetkili uluslararası kuruluş ile danışmalarda bulunarak tekliflerini yapmak üzere işbirliğinde bulunacaklardır.

6- Boğazlara  kıyısı  olan  devletler,  gereken  şekilde  ilan  edecekleri  deniz  haritalarında tespit ettikleri  bütün  gidiş-geliş  yollarını veya uyulmasını  istedikleri  bütün  trafik  şemalarını  açık bir  şekilde belirteceklerdir.

7- Transit geçiş sırasında gemiler işbu maddeye uygun olarak tespit edilen gidiş-geliş yollarına ve trafik ayırım şemalarına uyacaklardır.

Madde 42

Boğazlara kıyısı olan devletlerin transit geçişe ilişkin kanun ve kuralları

1-  İşbu  Bölüm  hükümleri  saklı    kalmak  üzere,  bir  boğaza  kıyısı  olan  devletler,  boğazdan  transit geçişle  ilgili  olarak,  aşağıdaki hususların herhangi birine veya bütününe ilişkin kanun ve  kurallar kabul edebilirler.

a)  41.  maddede  öngörüldüğü  şekilde,  seyrüsefer  güvenliği  ve  deniz  trafiğinin düzenlenmesi;

b) Boğaza petrol ve yağ, petrol ve yağ atıkları ve diğer zararlı maddelerin atılmasına ilişkin uluslararası  uygulanabilir  kurallara  yürürlük  kazandırarak,  kirlenmenin  önlenmesi,  azaltılması ve kontrol altına alınması;

c) Balıkçı gemileri ile ilgili olarak, balıkçılık vinçlerinin kullanımı da dahil olmak üzere, balık avlama yasağı;

d)  Kıyısı  olan  devletlerin    gümrük,  maliye,  sağlık  ve muhaceret konularındaki kanun  ve kurallarına aykırı olarak mal ve kişilerin gemiden çıkartılması veya gemiye alınması.

2- Bu  çeşit kanun veya kurallar yabancı  gemiler  arasında  hukuki  veya  fiili  her-  hangi  bir  ayırım yapmayacağı gibi, bunların uygulanmalarının da, işbu bölümde tarif edildiği şekildeki transit geçiş hakkının kullanımını engelleyici, kısıtlayıcı veya bozucu sonuçları olmayacaktır.

3- Kıyıdaş devletler bu kanun ve kuralları gerektiği şekilde ilan edeceklerdir.

4- Boğazdan transit geçiş hakkını kullanan yabancı gemiler bu kanun ve kurallara uyacaklardır.

5- Egemenlikten doğan bağışıklıktan yararlanan bir geminin veya bir uçağın bu kanun ve kurallara veya işbu Kısım hükümlerine aykırı davranması halinde, geminin bayrağını taşıdığı devlet veya uçağın tescil edildiği  devlet,  bu  ihlal  sonucunda  kıyıdaş  devletler  için  ortaya  çıkacak her türlü kayıp  ve  her  türlü zararlardan dolayı uluslararası sorumluluğu yüklenecektir.

Madde 43

Güvenlik tesisleri, seyrüsefer yardımcıları ve diğer gereçler ve kirliliğin önlenmesi,

azaltılması ve kontrol altına alınması

Bir  boğazı  kullanan  devletler  ile  boğaza  kıyısı  olan  devletler,  anlaşarak,  aşağıdaki hususlarda işbirliği yapmalıdırlar:

a) Boğazda gerekli güvenlik tesisleri ve seyrüsefer yardımcıları  ile  uluslararası seyrüseferi kolaylaşıracak diğer tesislerin kurulması ve bakımı; ve

b) Gemilerin sebep olduğu kirliliğin önlenmesi, azaltılması ve kontrol altına alınması.

Madde 44

Boğazlara kıyısı olan devletlerin yükümlülükleri

Boğazlara  kıyısı  olan  devletter  transit  geçişi engellemeyecekler  ve boğazdaki seyrülsefer veya boğaz üzerinde uçuşla  ilgili  olup  bilgileri  dahilinde  bulunan  her  türlil  tehlikeyi  uygun  şekilde  ilan  edeceklerdir. Transit geçiş hakkının kullanılması geçici bir süre için durdurulamayacaktır.

BÖLÜM  3

ZARARSIZ GEÇİŞ

Madde 45

Zararsız geçiş

1- II. Kısmın  3. Bölümünde öngörülen  zararsız  geçiş  rejimi  uluslararası seyrüsefer için kullanılan boğazlardan:

a)  38.  maddenin  1.  paragrafı  dolayısıyle  transit  geçiş  rejiminin uygulanma alanı  dışında bırakılan; ve

b)  Bir  devletin  karasularını  açık denizin bir  kısmına veya diğer  bir  devletin  münhasır ekonomik bölgesine bağlayan boğazlara uygulanacaktır.

2- Bu boğazlarda zararsız geçiş hakkının kullanılması geçici bir süre için durdurulamayacaktır.

KISIM  IV

TAKIMADA DEVLETLERİ

Madde 46

Terimlerin kullanılışı

İşbu Sözleşme amaçları uyarınca:

a)  “Takımada Devleti”nden, bütünüyle bir veya bir  çok  takımadadan  oluşan  ve  başka adaları da ihtiva edebilen bir devlet;

b) “Takımada”dan, birbirleri ile olan bağları coğrafi, ekonomik ve politik yönden bir bütün oluşturacak  derecede  sıkı olan  veya tarihi açıdan bu  şekilde  kabul  edilen  ada  kısımları, bunlara bitişik sular ve diğer doğal unsurlar da dahil olmak üzere, bir adalar grubu anlaşılır.

Madde 47

Takımada esas hatları

1- Çizilen esas hatlar belli başlı adaları içermesi ve hatlar içerisinde kalan suların yüzölçümünün, su üzerinde kalan kayalıklar da dahil olmak üzere, karaların yüzölçümüne oranı bire bir ila dokuza bir olan bir alana eşit olması şartıyle, takımada devleti en uzak adaların en uç noktalarını ve takımadanın su üzerinde kalan kayalıklarını birleştiren takımada düz esas hatları çizilebilir.

2-  Bu  esas  hatların uzunluğu  100  deniz  milini  geçmeyecektir;  bununla  beraber,  belirli  bir takımadayı çevreleyin esas hatların toplam sayısının en çok %3 ‘ü, 125 deniz milini aşmamak şartı ile, 100 milden daha fazla bir uzunluğa sahip olabilir.

3- Esas hatlar, takımadanın genel çerçevesinden hissedilir biçimde ayıracak şekilde çizilmeyecektir.

4- Bu  esas hatlar  cezir zamanı ortaya  çıkan yüksekliklere doğru  veya  bunlardan  başlamak üzere çizilmeyecektir; meğer ki bunlar üzerinde devamlı olarak suyun üstünde kalan deniz fenerleri veya benzer tesisler  inşa  edilmiş  olsun veya cezir  zamanı  açıkta  kalan yükseklik, tamamıyla veya  kısmen, en yakın adaya, karasuları genişliğini aşmayan bir mesafede bulunsun.

5- Bu çeşit esas hatlar yöntemi, bir takımada devleti tarafından, diğer bir devletin  karasularını açık denizden veya bir münhasır ekonomik bölgeden kesecek şekilde uygulanmayacaktır.

6- Eğer bir takımada devletinin takımada suları sınırdaş bir devletin ülkesinin iki parçası arasında

kalırsa, bu son devletin geleneksel olarak bu sularda sahip olduğu  hakları ve yasal çıkarları ile iki devlet arasında akdedilen anlaşmalardan doğan haklar varlıklarını devam ettirecek ve bunlara riayet olunacaktır.

7-  1.  Paragrafta  öngörülen,  suların yüzölçümünün karaların yüzölçümüne  oranının hesaplanmasında,  adaları  çevreleyen  serpiştirilmiş mercan  kayalarının  ve  atollerin  berisindeki  sular  ile kalker yapılı  adalar  zinciri  ve  su üstünde kalan kayalarla tamamiyle  veya hemen  hemen tamamıyla çevrilmiş olan keskin yamaçlı okyanus yaylaları da kara parşası olarak kabul edilebilir.

8-  İşbu  maddeye  uygun  olarak  çizilen  esas  hatlar,  yerlerinin  belirlenebilmesi  için  uygun  ölçekli deniz haritalarında işaretlenecektir.  Kullanılan  jeodezik  sistemi  belirleyen  coğrafi koordinat noktalarının listesi bu haritaların yerine ikame edilebilir.

9- Takımada devleti, haritaları veya coğrafi koordinatların listesini gerektiği şekilde ilan edecek ve bunların birer nüshasını Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edecektir.

Madde 48

Karasularının, bitişik bölgenin, münhasır ekonomik bölgenin ve  kıta sahanlığının genişliğinin ölçülmesi

Karasularının, bitişik bölgenin, münhasır ekonomik bölgenin  ve kıt’a sahanlığının   genişlikleri 47. Maddeye göre çizilen takımada esas hatlarından itibaren ölçülecektir.

Madde 49

Takımada sularının, bu sular üzerindeki hava sahası ile buna tekabül eden deniz yatakları ve toprak altının hukuki rejimi

1- Takımada  devletinin  egemenliği,  derinliği veya  kıyıdan uzaklığı ne olursa  olsun 47. maddeye göre çizilen takımada esas hatlarının berisinde kalan ve takımada suları olarak adlandırılan suları kapsar.

2- Bu egemenlik, takımada suları üzerindeki hava sahası ile bu suların dip yatağı ve toprak altını ve buralardaki kaynakları da kapsar.

3- Bu egemenliğin kullanılması, işbu Kısmın hükümlerine tabidir.

4- Takımada  sularındaki  yollardan,  işbu  Kısımda  tespit  edilen  geçiş  rejimi,  diğer hiç bir yönden, gidiş geliş yolları da dahil olmak üzere takımada sularının ne hukuki rejimi ve ne de takımada devletinin bu sular,  sular  üzerindeki  hava  sahası, bu  suların yatağı  ile  toprak  altı  ve  buralardaki  kaynaklar  üzerindeki egemenliğini kullanmasını etkileyecektir.

Madde  50

İç suların sınırlandırılması

Takımada  sularının içerisinde,  Takımada  Devleti,  iç    sularını  sınırlandırmak için   9., 10., ve  11. maddelere uygun olarak kapatma hatları çizebilir.

Madde 51

Mevcut sözleşmeler, geleneksel balıkçılık hakları ve mevcut bulunan denizaltı kabloları

1-  49.  maddeye  halel  gelmeksizin,  takımada  devletleri,  diğer  devletlerle  akdedilmiş  mevcut

antlaşmalara riayet edecekler ve sınırdaş devletlerin takımada sularının , bazı bölgeleri içindeki kısımlarda geleneksel  balıkçılık haklarını  ve  yasal  faaliyetlerini  tanıyacaklardır. Bu hak  ve faaliyetlerin,  mahiyet  ve kapsamları, kullanılacakları ve  icra  edilecekleri  bölgeler  de  dahil  olmak üzere,  şartları  ile  kullanılış ve icra biçimleri ilgili devletlerden herhangi birinin talebi üzerine, bu devletler arasında akdedilecek ikili anlaşmalar yoluyla tespit edilecektir. Bu haklar, üçüncü devletlere veya onların vatandaşlarına devredilmeyecek veya onlarla paylaşma konusu yapılmayacaktır.

2- Takımada  devletleri,  diğer  devletler  tarafından daha önce  yerleştirilmiş  olan  ve  sahilde  son bulmaksızın sularını  kat eden  denizaltı kablolarına dokunmayacaklardır.  Yerlerinden  ve  tasarlanan  bakım veya değiştirme  çalışmalarından gereken  şekilde  haberdar  edildikten  sonra,  takımada  devletleri,  bu kabloların bakımına ve değiştirilmesine izin vereceklerdir.

Madde 52

Zararsız geçiş hakkı

1- 53. madde hükmü saklı  kalmak  şartıyle  ve  50.  madde  ihlal  edilmeksizin,  bütün  devletlerin gemileri takımada sularında II. Kısmın 3. bölümünde belirlenen zararsız  geçiş hakkından yararlanırlar .

2- Takımada devleti, yabancı gemiler arasında hukuki veya fiili bir ayırım yapılmaksızın, takımada sularının belirli bölgelerinde, eğer güvenliği için gerekli ise, yabancı gemilerin zararsız geçişini geçici olarak durdurabilir. Böyle bir durdurma, ancak gereken şekilde duyurulduktan sonra yürürlüğe konacaktır.

Madde 53

Takımadalar arasından geçiş hakkı

1- Takımada  devleti,  takımada  suları  ve  bunlara  bitişik  karasuları ile bunlar üzerindeki  hava

sahasından yabancı gemilerin ve uçakların hızlı ve sürekli geçişlerine imkan verecek deniz gidiş-geliş yolları ve hava seyrüsefer yolları tespit edebilir.

2-  Bütün  gemiler  ve  uçaklar  bu  deniz  gidiş-geliş yolları  ve hava seyrüsefer yolları  boyunca

takımada arasından geçiş hakkından yararlanırlar.

3- “Takımada arasından geçiş”den normal seyrüsefer  usullerine göre ve işbu  Sözleşmeye  uygun

olarak,  herhangi  bir  engel  olmaksızın, yalnızca  açık denizin veya münhasır  ekonomik bölgenin  bir parçasından açık denizin veya münhasır ekonomik bölgenin diğer bir parçasına sürekli ve hızlı transit geçiş amacıyla seyrüsefer ve uçuş haklarının kullanılması anlaşılır.

4- Takımada sularını ve bunlara bitişik karasularını veya bunlar üzerindeki hava sahasını kateden,

bu  deniz  gidiş-geliş  yolları ve  hava seyrüsefer  yolları,  takımada  sularında ve bunlar üzerindeki hava sahasında normal olarak uluslararası seyrüseferde kullanılan bütün yolları ihtiva edecektir; gidiş-geliş yolları gemiler söz konusu olduğunda,    belirli  bir  giriş noktası  ile  belirli  bir  çıkış noktası  arasında  ayrı  derecede kullanışlığa sahip çeşitli yolların tespitine gerek olmaksızın, normal olarak seyrüsefer için kullanılan kanalları takip edecektir.

5-  Bu  deniz  gidiş-geliş  yolları  ve hava seyrüsefer  yolları,  giriş  noktalarını  çıkış  noktalarına

birleştiren,  bir  seri  kesintisiz  eksen  çizgileri  ile  belirlenecektir.  Geçişleri  sırasında,  gemiler ve  uçaklar  bu eksen çizgilerinden 25 deniz milinden fazla sapma yapamayacaklar ve kıyıya bir gidiş-geliş yolu kenarındaki adaların en yakın noktaları  arasındaki mesafenin  % 10’undan daha yakın  bir  mesafede seyredemeyeceklerdir.

6-  İş  bu  madde  uyarınca  gidiş-geliş  yollarını  tespit  eden  takımada  devleti,  bu  yollardaki  dar geçitlerden faydalanan gemilerin geçiş güvenliğini sağlamak için trafik ayırım şemaları da tespit edebilir.

7-  Şartlar  gerektirdiğinde,  gereken  şekilde  duyuru  yaptıktan  sonra,  takımada    devleti  kendisi tarafından daha önce tespit edilmiş yolların veya trafik ayırım şemalarının yerine geçmek üzere yeni gidiş-geliş yolları tespit edebilir veya yeni trafik ayırım  şemaları yürürlüğe koyabilir .

8- Bu gidiş-geliş  yolları ve trafik ayırım şemaları, genel olarak kabul edilmiş uluslararası kurallara uygun olacaktır.

9- Gidiş-geliş  yollarını veya bunların yerine yenilerini tespit ederken veya trafik ayırım şemalarını veya bunların yerine yenilerini yürürlüğe koyarken, takımada devleti tekliflerini, onaylanmak üzere, yetkili uluslararası kuruluşa sunacaktır. Bu kuruluş, ancak takımada devleti  ile  üzerinde uyuşmaya varılan  gidiş- geliş yollarını ve trafik ayırım şemalarını onaylayabilir;  takımada devleti ancak bundan sonra yolları tespit edebilir, şemalara uyulmasını isteyebilir veya yerlerine yenilerini ikame edebilir.

10- Takımada  devleti  gereken  şekilde  ilan  edeceği deniz haritalarında  tespit  ettiği  gidiş-geliş

yollarının eksen çizgilerini ve yürürlüğe koyduğu trafik ayırım şemalarını açık bir şekilde belirtecektir.

11- Takımada  arasından  geçişte  gemiler,  işbu  maddeye  uygun  olarak  tespit  edilen  gidiş-geliş yollarına ve trafik ayırım şemalarına uyacaklardır.

12- Eğer takımada devleti  deniz  gidiş  geliş  yolları  veya hava seyrüsefer yolları  tespit  etmemişse, takımada  arasından geçiş hakkı  normal  olarak  uluslararası seyrüsefer için kullanılan  deniz  gidiş-geliş yollarında ve hava seyrüsefer yollarında kullanılabilir.

Madde 54

Geçiş sırasında gemilerin ve uçakların yükümlülükleri,  araştırmalar ve hidrografik ölçümler takımada devletlerinin yükümlülükleri ve takımadalar arasından geçişe ilişkin olarak takımada devletinin kanun ve kuralları

39., 40.,42., ve 44. Maddeler gerekli değişikliklerle takımada arasından geçişlere de uygulanır.

KISIM V

MÜNHASIR EKONOMİK BÖLGE

Madde 55

Münhasır ekonomik bölgenin özel hukuki rejimi

Münhasır Ekonomik Bölge karasularının ötesinde ve bu sulara bitişik bir bölge olup  işbu Kısımda belirlenen  özel  hukuki  rejime  tabidir;  ve  rejim  gereği  sahildar  devletin  hakları  ve  yetkileri  ile  diğer devletlerin hakları ve serbestlikleri işbu Sözleşmenin ilgili maddeleriyle düzenlenmiştir.

Madde 56

Münhasır ekonomik bölgede sahildar devletlerin hakları, yetkisi veya yükümlükleri

1- Münhasır ekonomik bölgede sahildar devletin aşağıdaki hak, yetki ve yükümlülükleri vardır:

a) Deniz yatağı üzerindeki sularda, deniz yataklarında ve bunların  toprak  altında canlı ve cansız doğal kaynaklarını araştırılması, işletilmesi muhafazası ve yönetimi konuları ile; aynı şekilde sudan, akıntılardan  ve  rüzgarlardan  enerji  üretimi  gibi,  bölgenin  ekonomik  amaçlarla araştırılmasına ve işletilmesine yönelik diğer faaliyetlere ilişkin egemen haklar:

b) İşbu Sözleşmenin ilgili hükümlerine uygun olarak;

i)   suni adalar, tesisler ve yapılar kurma ve bunları kullanma;

ii)  denize ilişkin bilimsel araştırma yapma; .

iii) deniz çevresinin korunması ve muhafazası; konularına ilişkin yetki;

c) İşbu sözleşmede öngörülen diğer hak ve yükümlülükler.

2- Münhasır  ekonomik  bölgede  sahildar  devlet,  işbu Sözleşme  uyarınca  haklarını    kullanırken  ve yükümlülüklerini  yerine  getirirken,  diğer  devletlerin  haklarını ve  yükümlülüklerini gerektiği  şekilde göz önünde bulunduracak ve işbu Sözleşme hükümleriyle bağdaşacak biçimde hareket edecektir.

3- İşbu maddede deniz yatağına ve bunların toprak altına ilişkin olarak belirtilen haklar, VI Kısma uygun olarak kullanılacaktır.

Madde 57

Münhasır ekonomik bölgenin genişliği

Münhasır  ekonomik  bölge,  karasularının  ölçülmeye  başlandığı  esas  hatlardan  itibaren  200  deniz milinin ötesine uzanmayacaktır.

Madde 58

Münhasır ekonomik bölgede diğer Devletlerin hakları ve yükümlülükleri

1- Münhasır ekonomik  bölgede, sahili bulunsun  veya bulunmasın,  bütün devletler, işbu sözleşmenin  ilgili  hükümlerinde  öngörülen  şartlar  içerisinde,  87.  Maddede  söz konusu  olan seyrüsefer serbestliği ile uçuş serbestliğinden ve denizaltı kabloları ve petrol boruları döşeme serbestliğinden; keza, bu serbestliklerin  kullanımına  ilişkin  olarak,  özellikle  gemilerin,  uçakların ve  denizaltı kabloları ve  petrol borularının işletilmesinde,  denizin uluslararası  diğer yasal amaçlarla  kullanılması  serbestliğinden  işbu Sözleşmenin diğer hükümleri ile bağdaşır bir şekilde yararlanırlar.

2- 88, ila 115. Maddeler ve ilgili diğer uluslararası hukuk kuralları işbu Kısma aykırı olmadığı ölçüde münhasır ekonomik bölgeye de uygulanır.

3- Münhasır  ekonomik  bölgede  devletler,  işbu  Sözleşme  uyarınca haklarını kullanırken, ve yükümlülüklerini  yerine getirirken, sahildar devletin  haklarını  ve yükümlülüklerini gerektiği  şekilde göz önünde bulunduracaklar; ve sahildar devletin işbu Kısım ve diğer uluslararası hukuk kuralları uyarınca kabul ettiği kanun ve kurallar, işbu sözleşme ile bağdaşır olduğu ölçüde, riayet edeceklerdir.

Madde 59

Münhasır ekonomik bölge içerisinde Sözleşmenin ne hak ve ne de yetki tanıdığı durumda uyuşmazlıkların çözümünün esası

İşbu sözleşmenin münhasır ekonomik bölge içerisinde ne sahildar devlete ve ne de diğer devletlere haklar ve  yetki tanımadığı  ve  sahildar  devletin  menfaatleri  ile  diğer devlet  veya devletlerin menfaatleri arasında uyuşmazlık çıkan durumlarda bu uyuşmazlık, hakkaniyete dayanarak ve diğer bütün ilgili şartlar ışığında söz konusu menfaatlerin taraflar  için ve  uluslararası toplumun bütünü için olan önemi göz önünde bulundurularak çözümlenmelidir .

Madde 60

Münhasır ekonomik bölge içerisinde sun’i adalar tesisler ve yapılar

1- Münhasır ekonomik bölgede, sahildar devleti:

a) Sun’i adalar;

b) 56. Maddede öngörülen amaçlar veya diğer ekonomik amaçlarla tesis ve yapılar;

c)  Bölgede  salihdar  devletin  haklarını  kullanmasını engelleyebilecek tesis ve  yapılar  inşa etmek ve bunların inşaasına, işletilmesine  ve kullanılmasına  izin vermek ve inşaasını,  işletilmesini ve kullanılmasını düzenlemek konularında münhasır hakka sahip olacaktır.

2- Sahildar devlet, bu sun’i adalar, tesisler ve yapılar üzerinde gümrük, maliye, sağlık, güvenlik ve muhaceret konularındaki kanun  ve kurallardan  doğanlar  dahil  olmak  üzere,  münhasır  yetkiye  sahip olacaktır.

3-  Bu  sun’i  adaların tesislerin ve  yapılan inşaatı  gereken  şekilde  duyurulmalı ve mevcudiyetlerini sürekli  olarak  belirtecek  işaretler  idame  ettirilmelidir.    Terk edilen  veya  kullanılmayan  tesisler  ve  yapılar, seyir güvenliğini sağlamak amacıyla, bu konuda yetkili  uluslararası kuruluş  tarafından konulmuş ve genel kabul  görmüş uluslararası  kurallar  göz önüne  alınarak, kaldırılacaktır. Bunların kaldırılmasında  balıkçılık deniz çevresinin korunması  ve  diğer  devletlerin  hakları  ve  yükümlülükleri  de  gereken  şekilde göz önüne alınacaktır.  Tamamıyla  kaldırılamayan bir tesis veya yapıdan  geride  kalan  parçaların yeri, boyutları ve derinliği uygun şekilde ilan edilecektir.

4-  Sahildar  devlet  gerektiği  takdirde, bu suni adalar, tesisler  veya yapıların  etrafında, hem  seyir güvenliğini  ve  hem  de  suni  adaların, tesislerin ve  yapıların güvenliğini sağlamak  üzere  içerisinde  uygun tedbirler alabileceği, makul boyutlarda güvenlik bölgeleri kurabilir.

5-  Sahildar  devlet  uygulanabilir  uluslararası  kuralları göz önünde bulundurarak, güvenlik

bölgelerinin genişliğini tespit edecektir. Bu güvenlik bölgeleri, sun’i adaların, tesislerin veya yapıların niteliği ve işlevleri  ile  makul  bir  bağlantı  içerisinde  tespit  edilecek  ve  bunların genişliği,  genel  kabul  görmüş uluslararası  kuralların  izin  verdigi  veya  yetkili  uluslararası  kuruluşun  tavsiye  ettiği  sapmalar  dışında, suni ada, tesis veya  yapının dış  kenarlarından  itibaren  ölçülmek  üzere  500  metreden  fazla  olamayacaktır. Güvenlik bölgelerinin genişliği, gereken şekilde duyurulacaktır.

6- Bütün gemiler, bu güvenlik bölgelerine saygı gösterecekler; ve sun’i adaların, tesislerin, yapıların ve güvenlik  bölgelerinin  yakınlarında seyrüsefer konusunda genel kabul görmüş uluslararası  kurallara uyacaklardır.

7-  Sun’i  adalar,  tesisler  veya  yapılar  ve  bunlar  etrafındaki  güvenlik  bölgeleri,  uluslar arası seyrüseferde kullanılan belli başlı deniz yollarına engel olabilecek yerlerde kurulamaz.

8- Sun’i i adalar, tesisler ve yapılar ada statüsüne sahip değildir. Kendilerine özgü karasuları yoktur ve varlıkları, karasularının, münhasır ekonomik bölgenin veya kıta sahanlığının sınırlandırılmasını etkilemez.

Madde 61

Canlı kaynakların muhafazası

1- Sahildar devlet, kendi münhasır ekonomik bölgesinde avlanacak canlı kaynakların kabul edilebilir av hacmini tespit edecektir .

2- Sahildar devlet, kendi ekonomik bölgesindeki canlı kaynakların idamesinin, aşırı işletme sonucu tehlikeye düşmesini önlemek amacıyla; sahip olduğu en güvenilir bilimsel verileri göz önünde bulundurarak uygun muhafaza ve  yönetim tedbirlerini alacaktır.  Sahildar  devlet  ve  yetkili  alt-bölgesel  veya  evrensel uluslararası kuruluşlar bu amaçla, uygun şekilde, işbirliğinde bulunacaklardır.

3- Bu  tedbirler  aynı zamanda, sahillerde  balıkçılıkla yaşayan  toplulukların ekonomik ihtiyaçları ve kalkınmakta  olan  devletlerin  özel  ihtiyaçları  da  dahil  olmak  üzere,  ilgili  ekolojik  ve  ekonomik  faktörler muvacehesinde ve  balıkçılık  konusundaki  usuller, sürülerin birbirlerine olan bağımlılığı ve alt-bölgesel, bölgesel,  bölgesel  veya  evrensel  düzeyde  genellikle  tavsiye  edilen  uluslararası  asgari  bütün  ilkeler göz önüne alınarak işletilen  sürülerin  stoklarının  azami  sabit  randıman  verecek seviyede tutulmasını veya yeniden bu seviyeye getirilmesini amaçlayacaklardır.

4-  Bu  tedbirleri  alırken sahildar devlet, bu ortak  veya bağlı  türlerin  stoklarını,  üretimlerinin tehlikeye  düşmeyeceği bir seviyede tutmak  veya yeniden bu seviyeye  getirmek  amacıyla,  bu  tedbirlerin avlanan türlerle veya onlara bağlı türler üzerindeki etkilerin göz önünde bulunduracaktır.

5-  Elde  bulunan  bilimsel  bilgiler,  avlara  ve  balıkçılığa  ilişkin  istatistikler  ve  balık stoklarının muhafazası ile ilgili diğer veriler, gerektiği takdirde, ilgili bütün devletlerin ve özellikle uyruklarına münhasır ekonomik bölgede balık avlama izni verilmiş olanların iştiraki ve yetkili alt-bölgesel veya evrensel kuruluşlar aracılığı ile, muntazaman yayınlanacak ve değiş tokuş edilecektir.

Madde 62

Canlı  kaynakların işletilmesi

1- Sahildar  devlet,  6l.  maddeyi  ihlal  etmeksizin, münhasır ekonomik bölgenin  canlı kaynaklarının azami derecede işletilmesini sağlamayı gaye edinecektir.

2- Sahildar  devlet,  münhasır ekonomik bölgede  kendisinin  canlı kaynakları  avlama  gücünü  tespit edecektir.  Bu  av  gücü,  kabul  edilebilir  toplam  hacminden  az  ise,  sahildar  devlet  anlaşmalar veya diğer düzenlemeler yoluyle ve 4. paragrafta öngörülen usullere, şartlara, kanun ve kurallara uygun olarak, kabul edilebilir av hacminin bakiyesini işletmeleri için diğer devletlere verecektir; bu şekilde davranırken sahildar devlet,  özellikle  69.  ve  70.  madde  hükümlerini,  özellikle  bu  maddelerde  öngörülen  kalkınmakta  olan devletler yönünden, göz önünde bulunduracaktır.

3-  İşbu  madde  uyarınca, kendi münhasır  ekonomik  bölgesini  diğer  devletlerin  girişine  açarken, sahildar devlet ilgili bütün faktörleri ve bu meyanda, diğerleri  yanında,  şunları dikkate alacaktır: bölgenin canlı kaynaklarının kendi ekonomisi ve diğer ulusal çıkarları açısından önemi;  69. ve 70. Madde hükümleri; bakiyenin bir kısmının avlanması yönünden bölgede veya alt-bölgede yer alan kalkınmakta olan devletlerin ihtiyaçları; ve uyrukları  bölgede  genellikle  balık avlayan veya balık sürülerinin  araştırılmasına ve miktarlarının  tespitine  büyük  ölçüde  katkıda  bulunan  devletlerdeki  ekonomik  düzensizlikleri  asgariye indirme zorunluluğu.

4- Diğer  devletlerin  münhasır  ekonomik  bölgede  avlanan  uyrukları sahildar devletin kanun  ve kuralları ile tespit edilen muhafaza tedbirlerine ve diğer usül ve şartlara riayet edeceklerdir. Bu kanun ve kurallar işbu Sözleşmeye uygun olacaktır; bunlar, inter alia, aşağıdaki konulara ilişkin olabilir.

a) Rüsumların ödenmesi  veya  kalkınmakta olan sahildar devletler söz  konusu olduğunda balıkçılık endüstrisinin mali yönden, araç-gereç yönünden ve teknik yönden geliştirilmesi için uygun katkıdan oluşacak  diğer  her  türlü  ödemeler  de  dahil  olmak  üzere,  balıkçılara veya  balıkçı teknelerine ve araç-gereçlerine lisans verilmesi;

b) İster belirli sürü veya sürü grupları için veya gemi ile belirli bir zaman boyunca avlanma için  olsun;  ister  bir  devletin  uyruklarına  belirli  bir  süre  boyunca  avlanma  için  olsun,  izin  verilen türlerin belirtilmesi ve kotalarının tespiti;

c) Av kampanyasının  ve bölgelerinin  araç-gereç  tipinin, büyüklüğünün ve  sayısının ve de kullanılabilecek balıkçı gemilerinin tiplerinin büyüklüklerinin ve sayılarının düzenlenmesi;

d) Avlanabilecek balıkların ve diğer türlerin yaşının ve büyüklüklerinin tespiti;

e) Av ve balık çekme gücüne ilişkin istatistikler ve teknelerin yerlerinin bildirilmesi de dahil olmak üzere, balıkçı teknelerinden talep olunan bilgiler;

f) Avlanan  ürünün  örneklenmesi,  örneklerin  tasnifi,  biriktirilmesi,  gideceği  yer ve bunlara ilişkin bilimsel  verilerin iletilmesi de dahil olmak üzere, sahildar  devletin  izni  ile  ve onun  kontrolü altında  balıkçılık konusunda araştırma  programları yapılması ve  bunların yürütülmesinin düzenlenmesi yükümlülüğü;

g) Sahildar devlet tarafından, bu gemilere gözlemciler veya stajyerler konulması;

h) Avlanan  ürünün bütününün  veya bir  kısmının  bu  gemilerden,  sahildar  devletin limanlarına boşaltılması;

i) çok uluslu ortak yatırımlara veya diğer işbirliği şekillerine ilişkin usul ve şartıar;

j) Sahildar devletin balıkçılık konusundaki araştırma yeteneklerinin güçlendirilmesi de dahil olmak üzere, balıkçılık alanında kişilerin yetiştirilmesi ve balıkçılık teknoloiisi için gerekli şartlar;

k) Uygulamaya ilişkin tedbirler.

5- Sahildar devlet, muhafaza ve işletme  ile  ilgili  olarak  kabul  ettiği  kanun  ve  kuralları gereken şekilde duyuracaktlr.

Madde 63

Birçok devletin münhasır ekonomik bölgeleri içerisinde veya münhasır ekonomik bölge ile buna bitişik bir alanda aynı zamanda mevcut bulunan balık stokları

1- Aynı türden veya ortak türden  balık sürülleri iki veya daha çok devletin münhasır  ekonomik bölgeleri  içinde  bulunursa,  bu  devletler,  işbu Kısmın diğer  hükümlerine  halel  gelmeksizin,  doğrudan doğruya  veya  ilgili  alt-bölgesel  veya  bölgesel  kuruluşlar  aracılığı  ile,  bu  sürülerin  muhafazasını ve geliştirilmesini  düzenlemek  ve  sağlamak  için  gerekli  tedbirler  üzerinde  anlaşmak  için  gayret göstereceklerdir.

2- Aynı türden veya ortak türden balık sürülleri, aynı zamanda hem münhasır ekonomik bölgede ve hem de bu bölgeye bitişik alanda bulunursa sahildar devlet ve bu sürüleri bitişik alanda işleten devletler, doğrudan doğruya veya ilgili alt-bölgesel kuruluşlar aracılığı ile bitişik alanda bu sürülerin muhafazası için gerekli tedbirler üzerinde  anlaşmak hususunda gayret göstereceklerdir.

Madde 64

Büyük sürü oluşturan göçmenler

1- Sahildar devlet ile, uyrukları o bölgede Ek I’de zikredilen büyük sürü oluşturan göçmen türlerini avlayan diğer devletler, doğrudan doğruya veya ilgili uluslararası kuruluşlar aracılığı ile, münhasır ekonomik bölgede  olduğu kadar bunun ötesindeki bütün  bölgede, sözkonusu  türlerin muhafazasını  ve bu türlerin azami  derecede  işletilmesini  sağlamak  için  işbirliğinde  bulunacaklardır.   İlgili  uluslararası kuruluşun bulunmadığı  bölgelerde,  sahildar  devlet  ile,  uyrukları  o  bölgede  bu  türleri  avlayan  devletler,  böyle  bir kuruluş kurmak ve onun çalışmalarına katılmak için işbirliğinde bulunacaklardır.

2- 1. Paragraf hükümleri, işbu Kısmın diğer hükümlerine ilaveten uygulanır.

Madde 65

Deniz Memelileri

1) İşbu Kısmın hiçbir hükmü, deniz memelilerinin işletilmesinin yasaklanmasına, sınırlandırılmasına veya düzenlenmesine ilişkin  olarak  işbu  Kısımda öngörülen hükümlerden daha  katı hükümler koyma konusunda sahildar devletin haklarını veya  uluslararası  bir  kuruluşun yetkisini sınırlandırmaz.  Devletler,  deniz  memelilerinin  korunmasını    sağlamak  üzere  işbirliğinde  bulunacaklar  ve özellikle  ilgili  uluslararası kuruluşlar  aracılığı  ile,  balinagilleri  korumak, yönetmek ve incelemek  için  gayret göstereceklerdir.

Madde 66

Anadrom balık stokları

1- Akarsularında anadrom balık türleri üreyen devletler, bunlar üzerinde çıkarları en başta gelen ve bunlardan ilk sorumlu olan devletler olacaktır.

2- Anadrom  balık  sürüsünün  menşe  devleti,  bunların muhafazasını, kendi  münhasır  ekonomik bölgesinin dış sınırının berisinde kalan bütün sulardaki avlanmanın ve 3. Paragrafın b) fıkrasında öngörülen avlanmanın düzenlenmesine ilişkin uygun  tedbirleri kabul ederek, sağlayacaktır.  Menşe devleti 3. ve 4. paragrafta  zikredilen  ve  bu  sürüleri  işleten  diğer  devletlere  danıştıktan  sonra,  akarsularında üreyen balıkların kabul edilebilir toplam av hacmini tespit edebilir.

3- a) Avlanması menşe devletinden başka bir devletin ekonomisinde düzensizliklere sebebiyet vermedikçe  anadrom  balık türleri  sadece münhasır  ekonomik  bölgelerin  dış  sınırlarının berisinde kalan sularda  avlanacaktır.  Münhasır  ekonomik  bölgelerin  dış  sınırlarının  ötesindeki  avlanmalara  ilişkin  olarak, ilgili  devletler,  bunların muhafazasını ve söz konusu stoklar yönünden menşe  devletinin  ihtiyaçlarını gerektiği  şekilde  dikkate  alarak,  bu  avlanmanın usul ve  şartları üzerinde uyuşmak  üzere  danışmalarda bulunacaklardır.

b) Menşe devleti, bu stokları avlayan diğer devletlerin normal olarak avladıkları miktar ile avlanma şekillerini ve bu stokların avlandığı bütün alanları dikkate alarak, bu devletlerin ekonomik düzensizliklerinin asgariye indirilmesine katkıda bulunacaktır.

c) (b) fıkrasında zikredilen ve menşe devleti ile anlaşma yoluyla, anadrom balık türlerinin ıslahını  amaçlayan  tedbirlere,  özellikle  bunlarla  ilgili  harcamalara  katkıda  bulunarak  katılan devletler,  menşe  devleti  tarafından  akarsularında  üreyen türlerin avlanması  açısından,  özellikle göz önüne alınacaklardır .

d) Münhasır ekonomik bölgenin ötesindeki anadrom balık sürülerine ilişkin düzenlemelerin uygulanması, menşe devleti ile diğer ilgili devletler arasında anlaşma ile sağlanacaktır .

4- Anadrom balık sürüleri menşe devletinden başka bir devletin münhasır ekonomik bölgesinin dış sınırının  berisindeki  sulara  doğru  göç  eder  veya  bu  sulardan  geçerse,  bu  devlet  menşe  devletiyle  bu sürülerin muhafazası ve yönetilmesi için işbirliğinde bulunacaktır.

5- Anadrom balık  sürülerinin  menşe  devleti  ile  bu  balıkları avlayan  devletler, işbu  madde hükümlerinin uygulanması  amacıyle gerektiğinde  bölgesel  kuruluşlar  aracılığı  ile  düzenlemelere gideceklerdir.

Madde 67

Katadrom türler

1- Sularında katadrom balık türlerinin hayatlarının büyük çoğunluğunu geçirdiği bir sahildar devlet, bu türlerin  yönetiminden  sorumlu olacak ve göçmen balıkların  buralara  girip  çıkabilmelerine  dikkat edecektir.

2-  Katadrom  balık türleri, ancak münhasır  ekonomik  bölgelerin  dış  sınırlarının berisinde kalan sularda  avlanacaktır. Münhasır  ekonomik  bölgelerde  avlanma,  işbu  madde  hükümlerine  ve  işbu Sözleşmenin bu bölgelerde balık avcılığı ile ilgili diğer hükümlerine tabi olacaktır.

3-Yavru olsun  veya büyük olsun, katadrom balıkların başka devletin münhasır  ekonomik bölgesi boyunca  göç  etmeleri  halinde,  avlanması  da  dahil  olmak  üzere,  bu  balıkların yönetimi, I. Paragrafta zikredilen  devletle  diğer  ilgili  devlet  arasında  anlaşma yoluyla düzenlenecektir. Bu  anlaşma  söz  konusu türlerin  makul  şekilde  yönetimini sağlayacak  ve  I.  paragafta  zikredilen  devletin  bu  türlerin  muhafazasına ilişkin sorumluluğunu gözönünde bulunduracaktır .

Madde 68

Sedanter türler

İşbu Kısım 77. maddenin 4. paragrafında tanımlanan sedanter türlere uygulanmaz.

Madde 69

Sahili bulunmayan devletlerin hakkı

1- İlgili bütün devletlerin özel ekonomik ve coğrafi durumları dikkate alınarak ,  işbu maddeye ve 61. ve 62. maddelere uygun olarak, sahili bulunmayan bir devletin, hakkaniyet esasları içerisinde, aynı alt bölge veya aynı bölgede bulunan devletlerin, münhasır ekonomik bölgelerinde canlı kaynaklar bakiyesinin uygun bir bölümünün avlanmasına katılmaya hakkı olacaktır.

2- Bu  katılmanın  şartları  ve  usulleri,  ilgili  devletler  arasında  iki  taraflı-alt  bölgesel  veya  bölgesel anlaşmalarla ve inter alia, aşağıdaki hususlar gözönünde bulundurularak tespit edilecektir .

a)  Sahildar  devletlerin  balıkçılar  topluluğuna veya balıkçılık endüstrilerine  zarar  verici  her türlü etkilerden kaçınılması zorunluluğu;

b)  Sahili  bulunmayan  devletin,  işbu  maddeye  uygun olarak, mevcut alt-bölgesel  veya bölgesel  anlaşmalar  uyarınca, diğer  sahildar  devletlerin  münhasır  ekonomik  bölgelerinde  canlı kaynakların avlanmasına katılmasının veya katılma hakkının boyutları;

c) Sahili bulunmayan diğer devletlerin veya coğrafi bakımdan elverişsiz devletlerin, sahildar devletin münhasır ekonomik bölgesinde canlı kaynakların avlanmasına şimdiki katılımlarının boyutu ve böyle bir sahildar devlete veya bunun bu çeşit bir bölgesine, özellikle ağır bir yük yüklemekten kaçınma zorunluluğu;

d) İlgili devletlerin nüfusları için gerekli besin ihtiyaçları.

3- Sahildar  devletin  gücü,  kendi  münhasır ekonomik bölgesindeki canlı kaynakların avlanması hususunda, kabul edilebilir av hacminin hemen hemen bütününe  erişmesine imkan veriyorsa; bu devlet ve diğer ilgili devletler, aynı alt-bölge veya aynı  bölgedeki sahili bulunmayan kalkınma yolundaki devletlere, bütün tarafları tatmin edici  uygun şart ve hükümlerle, sahildar devletlerin münhasır ekonomik bölgelerinde canlı kaynakların avlanmasına katılma  imkanı veren, hakkaniyete  uygun  iki taraflı alt-bölgesel   veya bölgesel düzeyde anlaşmalar akdetmek için işbirliğinde bulunacaklardır.   İşbu hükmün uygulanmasında, 2. paragrafta zikredilen unsurlar da, aynı şekilde dikkate alınacaktır.

4- Sahili bulunmayan gelişmiş  devletler,  işbu  madde  uyarınca,  canlı kaynakların   avlanmasına katılma  hakkına,  ancak  aynı  alt-bölgesel  veya  aynı  bölgedeki  gelişmiş  sahildar devletlerin münhasır ekonomik  bölgelerinde  sahip  olacaklar;  ve  bu  husus  diğer    devletlere  kendi  münhasır  ekonomik bölgesindeki canlı kaynaklardan yararlanma imkanı tanırken sahildar devletin balıkçılar topluluğuna zararlı etkileri ve uyrukları  bölgede  genellikle  balık  avlayan  devletlerin  ekonomik  düzensizliklerini  asgari  düzeye indirme zorunluluğunu gözönünde bulundurması ölçüsünde gerçekleştirilecektir.

5- Yukarıdaki hükümler, sahildar devletlerin münhasır ekonomik bölgelerindeki canlı kaynaklardan yararlanma konusunda aynı alt-bölge veya aynı bölgedeki sahili bulunmayan devletlere eşit veya tercihli haklar tanıyabilecekleri   ve  alt-bölge veya bölgede gerektiğinde  akdedilmiş olan düzenlemelere halel getirmeyecektir.

Madde 70

Coğrafi bakımdan elverişsiz devletlerin hakkı

1- İlgili bütün devletlerin özel ekonomik ve coğrafi durumları dikkate alınarak ve işbu maddeye ve 61. ve 62. maddelere uygun olarak, coğrafi bakımdan elverişsiz devletlerin, hakkaniyet esasları içerisinde, aynı alt-bölge  veya aynı bölgede bulunan devletlerin münhasır  ekonomik  bölgelerinde  canlı kaynaklar bakiyesinin uygun bölümünün avlanmasına katılmaya hakkı olacaktır.

2-  İşbu  Kısmın  amaçları uyarınca, “coğrafi  bakımdan  elverişsiz  devletler”den,  kapalı veya yarı kapalı bir denize kıyısı bulunan devletler de dahil olmak üzere, coğrafi durumları nüfuslarının  bütününün veya bir kısmının besin  olarak balık ihtiyacını  yeterli    şekilde  sağlamalarını  alt-bölgesel  veya  bölgesel devletlerin münhasır ekonomik bölgelerindeki canlı kaynakları kullanmalarına bağlı kılan  sahildar  devletler ile; kendilerine has bir münhasır ekonomik bölge iddiasında bulunamayan sahildar devletler anlaşlır.

 3- Bu katılmanın  şartları  ve  usulleri,  ilgili  devletler  arasında  iki  taraflı  alt bölgesel veya bölgesel anlaşmalarla ve inter alia, aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak tespit edilecektir:

a) Sahildar devletlerin balıkçılar topluluğuna veya balıkçılık endüstrilerine zarar, verici her etkilerden kaçınılması zorunluluğu;

b) Coğrafi bakımdan  elverişsiz devletin,  işbu maddeye uygun  olarak, mevcut  alt-bölgesel veya bölgesel anlaşmalar uyarınca, diğer sahildar devletlerin münhasır ekonomik bölgelerinde canlı kaynakların avlanmasına katılmasının veya katılma hakkının boyutları;

c) Coğrafi bakımdan elverişsiz diğer devletlerin ve sahili bulunmayan devletlerin, sahildar devletin münhasır  ekonomik  bölgesinde  canlı kaynakların  avlanmasına  şimdiki katılmalarının boyutu ve böyle bir sahildar devlete veya bunun bu çeşit  bir  bölgesine,  özellikle  ağır  bir  yük yüklemekten kaçınma zorunluluğu;

d) İlgili devletlerin nüfusları için gerekli besin ihtiyaçları.

4-  Sahildar  devletin  gücü,  kendi  münhasır ekonomik bölgesindeki canlı kaynakların avlanması hususunda, kabul edilebilir av hacminin hemen hemen bütününe erişmesine imkan veriyorsa; bu devlet ve diğer  ilgili  devletler,  aynı  alt-bölge  veya  bölgedeki  coğrafi  bakımdan  elverişsiz kalkınma yolundaki devletlere, bütün tarafları tatmin edici uygun şart ve hükümlerle, sahildar devletlerin münhasır  ekonomik bölgelerinde canlı kaynakların avlanmasına katılma imkanı veren, hakkaniyete uygun iki taraflı alt- bölgesel veya bölgesel düzeyde anlaşmalar akdetmek için işbirliğinde bulacaklardır.  İşbu hükmün uygulanmasında 3. paragrafta zikredilen unsurlar da, aynı şekilde dikkate alınacaktır.

5- Coğrafi  bakımdan  elverişsiz  gelişmiş  devletler,  işbu  madde  uyarınca canlı kaynakların avlanmasına katılma  hakkına, ancak aynı alt-bölge veya aynı  bölgedeki  gelişmiş  sahildar  devletlerin münhasır  ekonomik bölgelerinde sahip  olacaklar; ve bu husus  diğer devletlere kendi münhasır  ekonomik bölgesindeki canlı kaynaklardan yararlanma imkanı tanırken sahildar devletin, balıkçılar topluluğuna zararlı etkileri ve uyrukları  bölgede  genellikle  balık  avlayan  devletlerin  ekonomik  düzensizliklerini  asgari  düzeye indirme zorunluluğunu göz önünde bulundurması ölçüsünde gerçekleştirilecektir.

6- Yukarıdaki hükümler,  sahildar  devletlerin  aynı alt-bölge  veya aynı bölgedeki  coğrafi bakımdan elverişsiz  devletlere,  münhasır  ekonomik  bölgelerindeki  canlı  kaynaklardan  yararlanma  konusunda  eşit veya tercihli haklar tanıyabilecekleri ve alt-bölge veya bölgede gerektiğinde  yapılmış düzenlemelere halel getirmeyecektir.

Madde 71

69. ve 70. maddelerin uygulanabilir olmaması

69. ve 70. maddeler, ekonomileri çok büyük ölçüde, kendi münhasır ekonomik bölgelerindeki canlı kaynakların işletilmesine bağlı olan sahildar devletlere uygulanmaz.

Madde 72

Hakların devrinde kısıtlamalar

1-  İlgili  devletler  aksini  kararlaştırmadıkça,  69.  ve  70.  maddelerde  öngörülen  canlı kaynakların işletilmesine ilişkin haklar ne kira veya lisans yoluyla, ne çok uluslu ortak yatırımlar kurulması, yoluyla ve ne de böyle bir devirle sonuçlanacak diğer herhangi bir düzleme uyarınca doğrudan doğruya veya dolaylı olarak üçüncü devletlere veya bunların uyruklarına devredilecektir.

2- 1. paragrafta öngörülen sonuçları doğurmaması şartıyla, yukarıdaki hükümler,  ilgili  devletlerin, 69. ve 70. maddelere uygun olarak haklarını  kullanmalarını kolaylaştırmak amacıyla, üçüncü devletlerden ve uluslararası kuruluşlardan teknik veya mali yardım almalarını engellemez.

Madde 73

Sahildar devletin kanun ve kurallarının yürürlüğe konulması

1- Münhasır ekonomik bölgedeki canlı kaynakların araştırılması, işletilmesi, muhafazası ve yönetimi konularındaki  egemen  haklarının kullanılmasında,  sahildar,  devlet  işbu  Sözleşmeye  uygun  olarak  kabul ettiği kanunlara ve kurallara riayeti sağlamak için gemiye çıkılması, geminin denetimi, gemiye el konulması ve hakkında dava açılması da dahil olmak üzere, gerekli bütün tedbirleri alabilir.

2- Bir teminat veya diğer yeterli bir garanti gösterilirse, el konulan gemi ve tutuklanan mürettebatı, gecikmeksizin serbest bırakılacaktır.

3- Münhasır  ekonomik  bölgede  balıkçılık konusundaki kanunlara  ve kurallara  riayetsizlikler hakkında  sahildar  devletin  öngördüğü  müeyyideler,  ilgili  devletler  başka  türlü  kararlaştırmadıkça, hapis cezasını veya diğer bir bedeni cezayı içeremez.

4- Yabancı bir gemiye el konulması veya geminin  seferden alıkonulması halinde, sahildar devlet, gecikmeksizin  bayrak  devletini,  uygun  vasıtalarla,  alınan tedbirlerden ve daha sonra  verilen cezalardan haberdar edecektir.

Madde 74

Sahilleri bitişik veya karşı karşıya bulunan devletler arasında münhasır ekonomik bölgenin sınırlandırılması

1-  Sahilleri  bitişik veya karşı karşıya bulunan devletler  arasında  münhasır  ekonomik  bölgenin sınırlandırılması, hakkaniyete uygun bir  çözüme ulaşmak amacıyla,  Uluslararası  Adalet  Divanı Statüsünün 38. maddesinde belirtildiği şekilde uluslararası hukuka uygun olarak anlaşma ile yapılacaktır. [Ululsalararası Adalet Divanı Statüsü 38. Madde:

1. Kendisine sunulan uyuşmazlıkları uluslararası hukuka uygun  olarak çözmekle görevli olan Divan :

a. uyuşmazlık durumundaki devletlerce açık seçik kabul edilmiş kurallar koyan, gerek genel gerekse özel uluslararası antlaşmaları;

b. hukuk olarak  kabul edilmiş genel bir  uygulamanın kanıtı olarak uluslar arası yapılagelmiş kurallarını;

c. uygar uluslarca kabul edilen genel hukuk ilkelerini;

d. “Divanın kararı ancak uyuşmazlığın tarafları bakımından ve karar  verilen dava  için bağlayıcıdır” hükmü saklı kalmak üzere, hukuk kurallarının belirlenmesinde yardımcı araç olarak adli kararları  ve  çeşitli ulusların en yetkin  yazarlarının öğretilerini uygular.

2. Bu hüküm,  tarafların görüş birliğine varmaları halinde, Divanın hakça ve eşitçe karar verme yetkisini zedelemez.]

2-  Uygun  bir  süre  içerisinde  bir  anlaşmaya varamadıkları  takdirde  ilgili  devletler  XV. Kısımda öngörülen usullere başvuracaklardır.

3-1.  paragrafta  öngörülen  anlaşma  akdedilinceye  kadar  ilgili  devletler,  anlayış   ve işbirliği  ruhu içerisinde,  pratik  çözüm  getiren  geçici  düzenlemelere  girişmek ve  bu geçiş  süresi  içerisinde  nihai anlaşmanın akdini tehlikeye düşürmemek  veya  engellememek  için  ellerinden  gelen  gayreti göstereceklerdir. Geçici düzenlemeler, nihai sınırlandırmaya halel getirmeyecektir .

4-  İlgili  devletler  arasında  yürürlükte  olan  bir  anlaşma  varsa,  münhasır  ekonomik  bölgenin sınırlandırılmasına ilişkin sorunlar bu anlaşmaya uygun olarak çözümlenecektir.

Madde 75

Deniz haritaları ve coğrafi koordinatlara ilişkin listeler

1- İşbu Kısım hükümleri saklı kalmak üzere, münhasır ekonomik  bölgenin dış sınır çizgileri ve 74. maddeye  göre  çizilen  sınırlandırma  çizgileri,  yerlerinin  tespiti  amacıyla uygun  ölçekli deniz haritalarında gösterilecektir.  Gerektiği  takdirde  bu  dış  sınırların çizgileri  veya  sınır  çizgileri  yerine,  kullanılan jeodezik sistemi belirten noktaların coğrafi koordinatlarına ilişkin bir liste ikame edilebilir.

2- Sahildar devlet bu  haritalar veya coğrafi  koordinatlara  ilişkin  listeleri  gereken  şekilde yayınlayacak ve bunların bir nüshasını Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edecektir.

KISIM VI

KIT’ A SAHANLIĞI

Madde 76

Kıt’a sahanlığının tanımı

1- Sahildar bir devletin kıt’a sahanlığı, karasularının ötesinde kıt’a kenarının dış eşiğine kadar veya bu eşik daha az bir mesafede ise, karasularının ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 200 deniz mili mesafeye olan kısımda, bu devletin kara ülkesinin doğal uzantısının bütünündeki denizaltı alanlarının deniz yatağı ve toprak altlarını içerir.

2- Kıt’a sahanlığı 4. ila 6. paragraflarda öngörülen sınırların ötesine uzamayacaktır.

3- Kıt’a  kenarı  sahildar  devletin  toprak  kitlesinin  su  altındaki uzantısıdır;    kıt’a  kenarı, kıt’a sahanlığının, yamacının ve yüksekliğinin deniz yatağı ve toprak altından oluşur. Kıt’a kenarı ne sıradağları ile birlikte derin okyanus tabanlarını ve ne de bunların toprak altlarını içerir.

4- a) İşbu Sözleşmenin amaçları uyarınca  sahildar  devlet,  kıt’a  dış  eşiğini, eğer  bu  eşik, karasularının ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 200 deniz milinin  ötesine uzanıyorsa aşağıdaki esaslardan birine göre tespit edecektir:

i) Sedimanter kayaların yüksekliğinin, kıt’a  yamacı  ayağı ile sabit  uç  noktalar arasındaki mesafenin en az yüzde birine  eşit  olduğu  yerdeki  sabit  uç  noktaları  esas alınarak 7. paragrafa göre çizilen bir çizgi ile; veya

ii)  Kıt’a  yamacı  ayağından en  çok  60 deniz mili  uzaklıkta  sabit  noktalar  esas alınarak, 7. paragrafa göre çizilen bir çizgi ile;

b) Aksi ispatlanmadıkça, kıt’a  yamacı ayağı, yamacın eğiminin  dipte  en  belirgin kırılmaya uğradığı yer olacaktır.

5- Deniz yatağında kıt’a sahanlığının dış sınırını belirleyen ve 4. Paragrafın  a), i), ii) fıkralarına göre çizilen çizgiyi oluşturan sabit noktalar, ya  karasularının genişliğinin  ölçülmeye  başlandığı  esas  hatlardan itibaren  350  deniz  milini  veya  2500  metre  su  derinliği  noktalarını  birleştiren  2500  metre  eş derinlik çizgisinden itibaren 100 deniz  milini aşmayacaktır.

6-  5.  Paragraf  hükmüne  rağmen,  bir  denizaltı  sıra  dağı üzerinde, kıt’a sahanlığının dış  sınırı, karasularının ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 350 deniz milini aşmayacaktır.   İşbu paragraf, kıt’a kenarının doğal unsurlarını oluşturan, yaylar, eşikler, tepeler, taş katmanları veya çıkıntılar gibi, kıt’a kenarının içerdiği denizaltı yüksekliklerine uygulanmaz.

7- Kıt’a sahanlığı, karasularının genişliğinin ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 200 deniz milinin  ötesine  uzandığı  durumlarda,  sahildar  devlet  kıt’a sahanlığının   dış  sınırını, enlem  ve boylam koordinatları ile tespit edilmiş sabit noktaları, uzunluğu 60 deniz milini aşmayan düz çizgilerle birleştirerek belirleyecektir.

8- Kıt’a sahanlığı, karasularının genişliğinin ölçülmeye başlandığı esas hatlardan itibaren 200 deniz milinin  ötesine  uzandığı  durumlarda,  sahildar  devlet  kıt’a sahanlığının sınırları hakkındaki  bilgileri  II.  Ek’e göre hakkaniyete uygun bir  coğrafi  temsil  esasına  göre  kurulmuş bulunan Kıta  Sahanlığı  Sınırları Komisyonu’na bildirecektir.   Komisyon sahildar devletlere kıt’a sahanlıklarının dış sınırlarının tespitine ilişkin konularda tavsiyelerde bulunacaktır. Sahildar bir devlet tarafından bu tavsiyeler esas alınarak tespit edilen sınırlar kesin ve bağlayıcı olacaktır.

9-  Sahildar  devlet,  kıt’a sahanlığının dış  sınırını kalıcı  bir  şekilde  belirten  haritaları ve jeodezik veriler  de  dahil  olmak  üzere,  ilgili  bilgileri,  Birleşmiş  Milletler Teşkilatı  Genel  Sekreterine  tevdi  edecektir. Genel Sekreter bu belgeleri gereken şekilde ilan edecektir .

10.  İşbu  madde,  sahilleri  bitişik veya karşı karşıya  olan  devletler  arasında kıt’a sahanlığının sınırlandırılması sorununa halel getirmez.

Madde 77

Kıt’a sahanlığı üzerinde sahildar devletin hakları

1-  Sahildar  devlet,  kıt’a sahanlığı  üzerinde  araştırmada  bulunmak  ve  buranın doğal  kaynaklarını işletmek amacı ile egemen haklar kullanır.

2-  1.  paragrafta  öngörülen  haklar  şu  anlamda  münhasırdır ki, sahildar devlet kıt’a sahanlığında araştırmada bulunmadığı veya buranın doğal kaynaklarını işletmediği  takdirde hiç kimse, sahildar devletin açık rızası olmadan bu çeşit faaliyetlere girişemez.

3-  Sahildar  devletin  kıt’a sahanlığı üzerindeki  hakları  fiili  veya  nazari  işgalden  bağımsız  olarak mevcut olduğu kadar hertürlü açık beyandan da bağımsız olarak mevcuttur.

4- İşbu kısımda öngörülen doğal kaynaklar, deniz yatağı ve toprak altının madensel kaynaklarını ve diğer  cansız kaynaklarını  ve  keza  sedanter  türden  canlı  organizmaları;  yani hasata elverişli  duruma geldikleri zaman, deniz  yatağında veya bu yatağın  altında ya hareketsiz bulunan  veyahut da hareketleri deniz yatağı veya toprak altı ile sürekli temasa bağlı olan organizmaları içerir.

Madde 78

Suların ve suların üzerindeki hava sahasının hukuki rejimi ve diğer devletlerin hakları ve serbestlikleri

1-  Sahildar  devletin  kıt’a sahanlığı üzerindeki  hakları  bu  alanın üstündeki  suların  veya bu sular üzerindeki hava sahasının hukuki rejimine halel getirmez.

2- Sahildar devletin kıt’a sahanlığı üzerindeki haklarını kullanması, seyrüsefere veya işbu Sözleşme ile  diğer  devletlere  tanınmış  olan  diğer  haklara  ve  serbestilere  zarar  vermemeli  ve  de  bunların kullanılmasını haksız şekilde engellememelidir.

Madde 79

Kıt’a sahanlığı üzerinde denizaltı kabloları ve petrol boruları

1- Bütün devletlerin kıt’a sahanlığı üzerine işbu maddeye uygun olarak denizaltı kabloları ve petrol boruları döşemeye hakkı vardır.

2- Kıt’a sahanlığı  üzerinde  araştırmalar  yapmak,  bu  alandaki  doğal kaynakları  işletmek,  petrol boruları  ile kirlenmeyi önlemek, azaltmak  ve kontrol etmek amacıyle makul tedbirler alma hakkı saklı kalmak üzere sahildar devlet, bu kabloların ve petrol borularının döşenmesini veya bakımını engelleyemez.

3- Kıt’a sahanlığına döşenen petrol borularının takip edeceği hat sahildar devlet tarafından kabul edilmelidir.

4- İşbu Kısmın hiç  bir hükmü, sahildar devletin, ülkesine veya kara sularına  giren kablolara veya petrol borularına uygulanacak şartları   tespit etme hakkına; ve kendi kıt’a sahanlığının araştırılmasına veya kaynaklarının işletilmesine;  veyahut  da  kendi  yetkisi  altındaki  sun’i  adaların, tesis veya  yapıların işletilmesine  ilişkin  olarak  yerleştirilmiş  bulunan  veya  bu  amaçlarla  kullanılan  kablo  ve  petrol  boruları üzerindeki yetkisine halel getirmez.

5- Denizaltı kabloları veya petrol boruları döşerken, devletler daha önceden mevcut olan kabloları ve  petrol  borularını  gerektiği  şekilde gözönünde bulunduracaklardır.  Devletler  özellikle,  bunların tamir imkanını tehlikeye düştürmemeye dikkat edeceklerdir.

Madde 80

Kıt’a Sahanlığı üzerinde sun’i adalar, tesisler ve yapılar

60. Madde,  kıt’a sahanlığı  üzerindeki  sun’i  adalara,  tesis  ve  yapılara,  gerekli  değişikliklerle uygulanır.

Madde 81

Kıt’a sahanlığı üzerinde sondaj faaliyetleri

Sahildar  devletin,  hangi  amaçla  olursa  olsun,  kıt’a sahanlığı  üzerindeki  delme  faaliyetlerine izin verme ve bu konuda düzenlemelerde bulunma konusunda münhasır hakkı olacaktır.

Madde 82

200 deniz milinin ötesinde kıt’a sahanlığının işletilmesine ilişkin akdi veya ayni katkılar

1- Kara  sularının genişliğinin  ölçülmeye  başlandığı esas hatlardan itibaren  200 deniz milinin ötesinde kıt’a sahanlığının cansız  kaynaklarının işletilmesine  ilişkin olarak, sahildar devlet nakdi veya ayni katkıda bulunacaktır.

2- Nakdi ve ayni  katkılar,  belirli  bir  işletme sahasının ilk beş yıllık üretimini takiben, bu sahadaki bütün üretimler için yıllık olarak yapılacaktır.  Altıncı yıl için, nakdi veya ayni katkı miktarı işletme sahasının üretiminin  değerinin  veya hacminin %1’i oranında  olacaktır. Bu oran  onikinci yıla  kadar,  her  yıl için %1 oranında  artacak  ve  onikinci  yıldan  sonra %  7  olarak  kalacaktır.  Üretim,  işletme  çerçevesinde  kullanılan kaynakları içermez.

3- Kendi  kıt’a sahanlığından çıkartılan bir madeni  kesin olarak ithal etme  durumunda  bulunan kalkınma yolundaki her devlet, bu madene ilişkin olarak, bu nakti veya ayni katkıda bulunmaktan muaftır.

4- Nakdi veya ayni katkılar, Otorite aracılığı ile yapılacak; Otorite; bunları  özellikle en az gelişmiş veya  sahili  bulunmayan kalkınmakta olan devletlerinkiler  başta olmak üzere,  kalkınmakta olan devletlerin çıkarlarını ve  ihtiyaçlarını gözönüne alarak, hakkaniyete uygun dağıtım  kriterlerine göre, işbu Sözleşmeye Taraf Devletler arasında bölüştürülecektir.

Madde 83

Sahilleri bitişik veya karşı karşıya bulunan devletler arasında kıt’a sahanlığının sınırlandırılması

1- Sahilleri bitişik veya karşı karşıya bulunan devletler arasında kıt’a sahanlığının sınırlandırılması, hakkaniyete uygun bir  çözüme  ulaşmak amacıyle,  Uluslararası  Adalet  Divanı Statüsünün 38. maddesinde belirtildiği şekilde, uluslararası hukuka uygun olarak anlaşma ile yapılacaktır.

2-  Uygun  bir  süre  içerisinde  bir  anlaşmaya varamadıkları  takdirde,  ilgili  devletler  XV. Kısımda öngörülen usullere başvuracaklardır.

3- 1.  paragrafta  öngörülen  anlaşma akdedilinceye  kadar  ,  ilgili  devletler,  anlayış ve işbirliği ruhu içerisinde,  pratik  çözüm  getiren  geçici  düzenlemelere  girişmek ve  bu geçiş  süresi  içerisinde  nihai anlaşmanın akdini tehlikeye düşürmemek  veya  engellememek  için  ellerinden  gelen  gayreti göstereceklerdir. Geçici düzenlemeler nihai sınırlandırmaya halel getirmeyecektir .

4-  İlgili  devletler  arasında yürürlükte  olan  bir  anlaşma varsa,  kıt’a sahanlığının sınırlandırılmasına ilişkin sorunlar bu anlaşmaya uygun olarak çözümlenecektir.

Madde 84

Deniz haritaları ve coğrafi koordinatlara ilişkin listeler

1-  İşbu Kısım hükümleri  saklı  kalmak  üzere  kıt’a sahanlığının dış  sınır  çizgileri  ,  ve  83.  maddeye göre  çizilen  sınırlandırma  çizgileri,  yerlerinin  tespiti  amacıyla uygun  ölçekli deniz haritalarında gösterilecektir.  Gerektiği  takdirde  bu  dış  sınırların  çizgileri, veya sınırlandırma  çizgileri  yerine,  kullanılan jeodezik sistemi belirten noktaları coğrafi koordinatlarına ilişkin bir liste ikame edilebilir.

2-  Sahildar  devlet  bu  haritaları veya coğrafi  koordinatlara  ilişkin  listeleri  gereken  şekilde yayınlayacak ve  bunların bir  nüshasını  Birleşmiş  Milletler  Teşkilatı  Genel    Sekreteri  nezdine  ve  kıt’a sahanlığının dış sınır çizgilerini belirtenler söz konusu olduğunda Otorite’nin Genel Sekreteri nezdine tevdi edecektir.

Madde 85

Yer altı geçitlerinin kazılması

İşbu Kısım, toprak altının üzerindeki suların derinliği ne olursa olsun, sahildar devletin toprak altını tüneller açarak işletmek hakkına halel getirmez.

KISIM VII

AÇIK DENİZ

BÖLÜM 1

GENEL HÜKÜMLER

Madde 86

Bu Kısmın uygulanma alanı

İşbu Kısmın hükümleri bir devletin münhasır  ekonomik  bölgesine,  karasularına veya iç sularına veya takımada sularına dahil olmayan tüm deniz alanlarına uygulanır.   İşbu madde, 58. madde uyarınca münhasır ekonomik bölgede bütün devletlerin yararlandıkları serbestileri, hiçbir şekilde kısıtlamaz.

Madde 87

Açık denizlerin serbestliği

1- Açık denizler, sahili bulunsun veya bulunmasın  bütün  devletlere  açıktır.  Açık denizlerin serbestliği, işbu Sözleşmede yer alan şartlar ve diğer uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde kullanılır. Bu serbesti, sahili bulunsun veya bulunmasın bütün devletler için, inter alia, aşağıdakileri kapsar:

a) Seyrüsefer serbestisi;

b) Açık deniz üzerinden uçma serbestisi;

c) VI. Kısım saklı kalmak şartıyla, denizaltı kabloları ve petrol boruları döşeme serbestisi;

d)  VI.  Kısım saklı kalmak  şartıyla,  sun’i  adalar  ve  uluslararası hukukun izin verdiği  diğer tesisleri inşa etme serbestisi;

e) 2. Bölümde zikredilen şartlar saklı kalmak şartıyla, balık avlanma serbestisi;

f) VI. ve XIII. Kısımlar saklı kalmak şartıyla, bilimsel araştırma serbestisi.

2-  Bu  serbestiler  bütün  devletler  tarafından, diğer  devletlerin  açık  denizlerin  serbestliğini kullanmalarındaki çıkarları ve Bölge’de yürütülen  faaliyetlere ilişkin olarak işbu Sözleşme ile tanınmış olan haklar, gerektiği şekilde göz önünde bulundurularak, kullanacaktır.

Madde 88

Açık denizlerin barışçı amaçlara tahsisi

Açık denizler barışçı amaçlarla kullanılacaktır.

Madde 89

Açık denizler üzerinde egemenlik iddialarının geçersizliği

Hiçbir devlet, açık denizlerin herhangi bir kısmını kendi egemenliğine tabi tutmayı yasal olarak ileri süremez.

Madde 90

Seyrüsefer hakkı

Sahili  bulunsun  veya  bulunmasın  her devlet, açık  denizlerde  kendi  bayrağını  taşıyan gemileri seyrettirme hakkına sahiptir.

Madde 91

Gemilerin Tabiiyeti

1-  Her  devlet,  gemilere  hangi  şartlar  ile  tabiiyetini  vereceğini,  gemilerin  kendi  ülkesinde  tescil şartlarını ve kendi bayrağını çekme hakkına  sahip  olmaları için gerekli  şartları  tespit  edecektir.  Gemiler bayrağını çekme iznine sahip oldukları devletin tabiiyetine sahiptir. Devlet ile gemi arasında gerçek bir bağ bulunmalıdır.

2- Her devlet, bayrak çekme hakkını verdiği gemilere bununla ilgili belgeleri verecektir.

Madde 92

Gemilerin Hukuki Statüsü

1-  Gemiler  tek  bir  devletin  bayrağı  altında seyredecekler  ve uluslararası  antlaşmalarda  ve işbu Sözleşmede  açıkça  belirtilen  istisnalar  dışında, açık  denizlerde  o  devletin  münhasır  yetkisine  tabi olacaklardır.    Mülkiyetin  gerçekten  nakli  veya  sicilde  değişiklik  durumları haricinde bir gemi  yolculuk sırasında veya bir limanda bayrağını değiştiremez.

2-  İki  veya daha  fazla devletin bayrağı  altında seyreden  ve bunları  işine  geldiği  gibi  kullanan  bir gemi, bu tabiiyetlerden hiç birini diğer devletlere karşı ileri süremez ve tabiiyetsiz bir gemi gibi işlem görür.

Madde 93

Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın,  Birleşmiş Milletler Uzmanlık Kurumlarının veya Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın bayrağını taşıyan gemiler

Yukarıdaki  maddeler,  Birleşmiş  Milletler  Teşkilatı’nın veya  Birleşmiş  Milletlerin  Uzmanlık Kurumlarının veya Uluslararası  Atom  Enerjisi  Aiansı’nın  resmi  hizmetlerinde  kullanılan ve  Teşkilatın bayrağını taşıyan gemilerin durumunu etkilemez.

Madde 94

Bayrak devletinin yükümlülükleri

1- Her devlet, kendi bayrağını taşıyan gemiler üzerinde, idari, teknik ve sosyal konulardaki yetki ve kontrolünü fiilen kullanacaktır.

2) Her devlet özellikle;

a)  Küçük  boyutlu  olmaları  dolayısıyle,  genel  kabul  görmüş uluslararası  kurallarda öngörülmeyenler  hariç  olmak  üzere,  kendi  bayrağını  taşıyan gemilerin isimlerini ve özelliklerini ihtiva eden bir denizcilik sicili tutacaktır;

b)  Kendi  bayrağını  taşıyan  bütün  gemiler  ile  kaptan,  gemi  zabitleri  ve  mürettebat hakkında,  gemiye  ilişkin  idari,  teknik  ve sosyal konularda,  kendi iç hukukuna göre  yetkisini kullanacaktır.

3-  Her  devlet  kendi  bayrağını  taşıyan gemiler hakkında denizde güvenliği sağlamak  amacıyle özellikle aşğıdaki hususlarda gerekli tedbirleri alacaktır:

a) Geminin inşaası ve donatımı ile denize elverişliliği;

b)  Uygulanabilir  uluslararası  metinleri  gözönüne  alarak,  mürettebatın oluşumu, çalışma şartları ve yetiştirilmesi;

c) İşaretlerin kullanılması, haberleşmenin iyi bir şekilde ilerlemesi ve çatmaların önlenmesi;

4- Bu tedbirler, aşağıdaki hususları sağlamak için gerekli olanları içerecektir:

a)  Her  geminin  sicile  kaydolmadan ve daha sonra uygun aralıklarla  yetkili  bir  gemi sörveyörü tarafından denetlenmesi ve gemide seyrüsefer güvenliği gerektirdiği seyrüsefer araç ve gereçlerinin bulunması;

b)  Her  geminin,  özellikle  manevra,  seyrüsefer,    haberleşme  ve  makinaların kullanılması konularında, istenen vasıflara sahip bir kaptana ve zabitlere tevdi edilmiş olması; ve mürettebatın istenen vasıflara  sahip  olması  ve geminin tipine, büyüklüğüne  makinalarına ve donanınma göre yeter sayıda bulunmaları;

c) Kaptanın,  gemi  zabitlerinin,  gerekli  olduğu  ölçüde  mürettebatın, denizde  can kurtarmaya,  çatmaların  önlenmesine,  kirliliğin  önlenmesine,  azaltılmasına ve  kontrol altına alınınasına ve radyo-komünikasyon hizmetlerinin idamesine ilişkin uygulanabilir uluslararası kuralları

tam bir şekilde bilmeleri ve bunlara riayet etmeleri.

5- 3. ve 4. paragraflarda öngörülen tedbirleri alırken, her devlet, genel kabul görmüş uluslar arası kurallara,  usullere  ve  uygulamalara  uymak  ve  bunlara  riayeti  sağlamak  için  gerekli  bütün  düzenlemeleri yapmak durumundadır.

6- Bir gemi  üzerinde uygun yetkilerin  kullanılmadığı ve uygun  kontrolün yapılmadığı  konusunda ciddi gerekçeleri bulunan her devlet, olayları bayrak devletine rapor edebilir.  Böyle bir rapor alan bayrak devleti konuyu soruşturacak ve gerekirse durumu düzeltmek için gerekli tedbirleri alacaktır.

7- Her devlet, açık denizde kendi bayrağını  taşıyan bir geminin  karıştığı ve başka  bir  devletin vatandaşlarının hayatına  malolan  veya  ağır  şekilde  yaralanmalarına  sebep  olan  veya  başka    bir  devletin gemilerine veya tesislerine veyahut da deniz  çevresine  önemli  zarar  veren,  her  deniz  kazası veya seyrüsefer  olayı hakkında  gereği  şekilde  yetkilendirilmiş kişi veya kişilerce  veya  onlar  huzurunda yürütülecek bir  soruşturma  açılmasını emredecektir.  Bayrak devleti ve diğer  devlet  bu  çeşit    bir  deniz kazası veya seyrüsefer olayı hakkında,  bu  diğer  devletin  her  soruşturmasının yürütülmesi konusunda işbirliğinde bulunacaklardır.

Madde 95

Açık denizlerde savaş gemilerinin dokunulmazlığı

Savaş  gemileri,  açık  denizlerde,  bayrağını  taşıdıkları  devlet  dışında,  diğer  devletler yönünden mutlak yargı bağışıklığına sahiptirler.

Madde 96

Münhasıran, ticari olmayan bir kamu hizmetinde kullanılan gemilerin dokunulmazlığı

Bir devlete ait olan veya onun tarafından işletilen ve münhasıra ticari olmayan bir kamu hizmetinde kullanılan gemiler, açık denizde bayrağını taşıdıkları devlet dışında, diğer devletler yönünden mutlak yargı bağışıklığına sahiptirler.

Madde 97

Çatma ve deniz seyrüseferine ilişkin diğer her türlü olayda cezai yargı yetkisi

 1- Açık denizde, kaptanın veya  gemi hizmetindeki diğer  herhangi  bir  kişinin  ceza  veya  disiplin sorumluluğunu intaç ettiren bir çatma halinde veya deniz seyrüseferine ilişkin diğer herhangi bir olayda, bu kişiler hakkında ceza veya disiplin  kovuşturması, ancak ya geminin bayrağını  taşıdığı devletin veya bu kişilerin tabiiyetinde bulundukları devletin adli veya idari makamları nezdinde açılabilir.

2-  Disiplin  konusunda  bir  kaptan  brövesi  veya  yeterlilik  veya  ehliyet  belgesi  vermiş  olan devlet, belge sahibi, bu devletin vatandaşı olmasa dahi, yasal yollara riayet  ederek, bu belgelerin geri alınmasına karar verme hususunda münhasır yetkili olacaktır.

3- Bayrak devleti yetkilileri dışında hiç bir makam tarafından soruşturma amacıyla da olsa, gemiye el konulması veya geminin seferden alıkonulması emredilmeyecektir.

Madde 98

Yardım etme yükümlülüğü

1- Her devlet kendi bayrağını  taşıyan bir geminin, kaptanından, gemi mürettebat ve yolcular  için ciddi bir tehlike oluşturmadan ifa edilebilecek ise, aşağıdaki hususları gerçekleştirmesini talep edecektir.

a) Denizde tehlike içerisinde bulunan her kişiye yardım etmek;

b) Yardım ihtiyaçlarından haberdar edildiği takdirde, tehlikede bulunan kişileri, kendisinden makul olarak beklenebilen ölçüde ve mümkün olduğu kadar çabuk kurtarmaya gitmek;

c) Bir çatmadan sonra, diğer gemiye, mürettebatına ve yolcularına yardımda bulunmak ve mümkün olduğu ölçüde kendi gemisinin adını, tescil limanını ve uğrayacağı en yakın limanı  diğer gemiye bildirmek.

2- Sahili bulunan bütün devletle, deniz ve  hava güvenliğini  sağlamak  üzere  uygun  ve  etkili  bir sürekli  arama  ve  kurtarma  servisinin  kurulmasını ve  işleyişini kolaylaştıracaklar ve gerektiği  takdirde  bu amaçla komşu devletlerle bölgesel düzenlemeler çerçevesinde işbirliğinde bulunacaklardır.

Madde 99

Köle taşınmasının yasaklanması

Her devlet kendi bayrağını çekmeğe yetkili gemilerde köle taşınmasını önlemek ve cezalandırmak ve bayrağının bu amaçla kullanılmasını önlemek üzere etkili tedbirler alacaktır. Bayrağı ne olursa olsun, bir gemiye sığınan her köle ipso facto hür olacaktır.

Madde 100

Deniz haydutluğunun önlenmesi konusunda işbirliğinde bulunma yükümlülüğü

Bütün devletler,  açık denizde veya hiçbir devletin yetkisine tabi bulunmayan diğşer  herhangi  bir yerde deniz haydutluğunu cezalandırmak üzere mümkün olan  en  büyük  ölçüde    işbirliğinde bulunacaklardır.

Madde 101

Deniz Haydutluğu’nun tanımı

Aşağıda sayılan fiillerden herhangi biri deniz haydutluluğunu teşkil eder;

a) Bir özel geminin veya bir özel uçağın mürettebatı veya yolcuları tarafından:

i) Açık denizde, bir gemiye veya uçağa veya bunlardaki kişi veya mallara karşı;

ii)  Hiç  bir  devletin  yetkisine  tabi  olmayan  bir  yerde,  bir  gemiye  veya  uçağa, kişilere veya mallara karşı, kişisel amaçlarla işlenen her türlü yasa dışı şiddet veya alıkoyma veya yağma fiili;

b) Gemiye veya uçağa deniz haydudu gemi veya  uçak niteliğini  veren  olaylara  ait  bilgisi olmak kaydıyla bir geminin veya bir uçagın kullanılmasına isteyerek katılma fiili;

c)  a)  ve  b)  fikralarında tanımlanan  fiillerin  işlenmesini  teşvik eden  veya bunları kolaylaştırmak üzere işlenen her fiil.

Madde 102

Mürettebatı isyan eden bir savaş gemisi, bir devlet gemisi veya bir devlet uçağı yoluyla deniz haydutluğu

Mürettebatının  isyan  ederek  denetimini  ele  geçirdiği  bir  savaş  gemisi,  bir  devlet  gemisi  veya  bir devlet  uçağı  tarafından işlenen  101.  maddede  tanımlanmış deniz haydutluğu  fiilleri,  özel  bir  gemi  veya uçak tarafından işlenen fiillerle bir tutulur.

Madde 103

Deniz haydutu bir gemi veya bir uçağın tanımı

Fiilen  kontrol  altında bulundukları    kimseler  tarafından 101. maddede öngörülen  fiillerden birini  işlemeye tahsis edilmiş gemiler veya uçaklar, deniz haydudu gemi veya uçak sayılırlar. Bu gibi fiilleri işlemeye hizmet etmiş  gemiler  veya  uçaklar  da  bu  fiilleri  işlemekle  suçlu  kişilerin kontrolü  altında kaldıkları  sürece  deniz haydudu gemi veya uçak sayılırlar.

Madde 104

Deniz haydudu bir gemi veya bir uçağın tabiiyetini muhafaza etmesi  veya kaybetmesi

Bir  gemi  veya  uçak,  deniz haydudu uçak veya gemi niteliğini  almasına rağmen,  tabiiyetini muhafaza edebilir. Tabiiyetin muhafazası veya kaybı bu tabiiyeti vermiş olan  devletin iç hukukuna tabiidir.

Madde  105

Deniz haydudu bir gemi veya bir uçağa el konulması

Her  devlet  açık denizde veya hiçbir devletin  yetkisine tabi olmayan her hangi  bir  yerde, deniz haydudu bir gemiyi veya uçağı  yahut deniz haydutluğu  fiilleri  sonucunda  ele  geçirilmiş olan ve deniz haydutlarının elinde bulunan bir gemiye el koyabilir ve  bu gemide ve uçakta bulunan kişileri yakalayabilir ve mallara el koyabilir. El koyan devletin mahkemeleri verilecek cezalar ile iyi niyet sahibi üçüncü   kişilerin hakları saklı kalmak şartıyla gemi, uçak veya mallara ilişkin tedbirler konusunda karar verebilir.

Madde 106

Keyfi el koyma halinde sorumluluk

Deniz haydudu olduğundan şüphe edilen bir gemi veya uçağa, yeter sebep olmadan el konulduğu taktirde, el koyan devlet, geminin veya uçağın tabiiyetinde bulunduğu , devlete karşı el koymadan doğan her türlü zarar ve kayıp için sorumlu olacaktır.

Madde 107

Deniz haydutluğu nedeniyle el koymayı gerçekleştirmeye yetkili gemi ve uçaklar

Deniz haydutluğu  sebebiyle  el koyma, ancak savaş gemileri  veya askeri uçaklar veya açık dış işaretlerle bir kamu hizmetine tahsis edilmiş oldukları ve bu konuda yetkili kılındıkları belli olan diğer gemi veya uçaklar tarafından yapılabilir.

Madde 108

Uyuşturucu maddelerin ve psikotrop maddelerin gayri meşru trafiği

1- Bütün devletler açık denizde seyreden gemilerin,  uluslararası  sözleşmelere  aykırı  olarak, uyuşturucu  maddelerin  ve  psikotrop  maddelerin  gayri  meşru  trafiğine  girişmelerini  önlemek  üzere işbirliğinde bulunacaklardır.

2- Kendi bayrağını  taşıyan bir geminin uyuşturucu  maddelerin  veya  psikotrop  maddelerin  gayri meşru trafiğine giriştiği konusunda ciddi gerekçeleri olan her devlet, bu tür trafiğe son vermek üzere diğer devletlerin işbirliğini talep edebilir.

Madde 109

Açık denizlerden izinsiz radyo yayınları

1- Bütün devletler, açık  denizden  izinsiz  bir  şekilde  yapılan yayınlara son vermek  üzere işbirliği yapacaklardır.

2-  İşbu  Sözleşmenin amaçları uyarınca “izinsiz  yayın”dan  açık denizlerde, uluslar arası kurallara aykırı  olarak,  kamu kitlesine hitaben  radyo ve televizyon  yayınlarının bir gemi veya tesisten yaymak anlaşılır. Ancak buna, yardım çağrılarının yayını dahil değildir.

3- İzinsiz yayına katılan herhangi bir kişi aşağıdakilerin mahkemeleri  huzurunda yargılanabilir:

a) Yaynı yapan geminin bayrak devleti;

b) Tesisin tescil edildiği devlet;

c)  İlgili kişinin vatandaşı  olduğu devlet;

d) Yayınların alınabildiği herhangi bir devlet; veya

e) Yayınların yasal radyo iletişimini karıştırdığı herhangi bir devlet.

4- Açık  denizde 3.  paragrafa  göre  yargılama yetkisi  bulunan  bir  devlet,  izinsiz  yayın yapan  kişiyi 110. maddeye uygun olarak tevkif edebilir veya gemiyi durdurabilir ve yayın araç-gerecine el koyabilir.

Madde 110

Ziyaret Hakkı

1- Müdahalenin bir andlaşma ile tanınan yetkilerden kaynaklanması durumu dışında, açık denizde 95.  ve 96. maddelerde öngörülen tam dokunulmazlıklardan  yararlananlar  haricindeki  bir  yabancı  gemiyle karşılaşan  bir  savaş  gemisi  aşağıda  belirtilen  konularda  ciddi  nedenler  olmadıkça,  bu  gemiyi  durdurup denetleme hakkına sahip değildir.

a) Geminin deniz haydutluğu yaptığı;

b) Geminin köle ticaretine karıştığı;

c) Savaş gemisinin  bayrağını  taşıdığı  devletin  109.  madde  uyarınca yargılama  yetkisine sahip olduğu bir durumda, geminin izinsiz yayına hizmet ettiği;

d) Geminin tabiiyetsiz olduğu; veya

e) Yabancı bir bayrak çekmiş olmasına veya bayrağını göstermekten kaçınmasına rağmen, geminin gerçekte savaş gemisiyle aynı tabiiyette olduğu.

2-  1.  paragrafta  öngörülen  durumlarda,  savaş  gemisi,  geminin  bayrağını çekmeye yetki veren belgelerinin  doğruluğunu  inceleyebilir.  Bu  amaçla  şüpheli  gemiye  bir  subayın kumandasında  bir  araç gönderebilir.  Belgelerin  incelenmesi  sonucunda  şüpheler  devam ederse,  gemide  mümkün  olan  nezaketle daha etraflı incelemeye geçilebilir.

3-  Şüpheler gerçekleşmezse, durdurulan geminin  şüpheleri haklı  gösterecek  hiç  bir  eylem yapmaması şartıyla, maruz kaldığı her türlü zarar ve kayıp tazmin edilecektir.

4- İşbu hükümler gerekli değişikliklerle askeri uçaklara da uygulanır.

5-  İşbu  hükümler,  keza  açık dış  işaretlerle  bir  kamu  hizmetine  tahsis  edilmiş oldukları ve bu konuda yetkili kılındıkları belli olan, diğer gemilere veya uçaklara da uygulanabilir.

Madde 111

Kesintisiz izleme hakkı

1 -Sahildar devletin yetkili makamları, bu devletin kanunlarına ve kurallarına aykırı hareket ettiğine ilişkin yeterli  kanıya  sahip  oldukları  takdirde  bir  yabancı geminin izlenmesine girişebilirler.  Bu  izleme, yabancı  gemi  veya bunun araçlarından  birini  izleyen  devletin  iç  sularında, takımada  sularında, karasularında veya bitişik  bölgesinde  iken  başlamalıdır;  ve karasularının veya bitişik  bölgenin  ötesinde, ancak kesintiye  uğramamak  şartıyla  devam  edebilir.    Karasularında veya  bitişik  bölgede  seyreden  bir yabancı  gemiye  dur  emrini  veren  geminin,  yabancı geminin dur emrini aldığı zaman bulunduğu  sular içerisinde  bulunması zorunlu  değildir.  Yabancı  gemi  işbu Sözleşmenin 33. maddesinde tanımı yapılan  bir bitişik  bölgede  bulunuyorsa,  izlemeye  ancak,  bu  bitişik  bölgenin  tesisini  gerektiren  korunma amaçlarının ihlali halinde girişilebilir.

2- Kesintisiz izleme hakkı, kıt’a sahanlığı üzerindeki tesisleri çevreleyen güvenlik bölgeleri de dahil olmak üzere münhasır ekonomik bölgede veya kıt’a sahanlığında, sahildar devletin işbu Sözleşme uyarınca uygulanabilir  kanun  ve  kurallara  aykırılık halinde, aykırılığın  zikredilen  alanlarda  meydana  gelmiş  olması şartı ile, mutatis mutandis uygulanacaktır.

3-  İzleme  hakkı,  izlenen  geminin  kendi  devletinin  karasularına  veya  üçüncü  bir  devletin karasularına girmesi ile sona erer.

4- İzleme ancak, izleyen gemi, izlenen geminin veya bunun araçlarından birinin veya ekip halinde çalışıp  izlenen  gemiyi  ana  gemi  olarak  kullanan  diğer  araçların,  karasuları  içerisinde  veya  duruma  göre, bitişik  bölgede  veya  münhasır  ekonomik  bölgede  veya  kıt’a sahanlığı üzerinde bulunduğuna  elindeki kullanılabilir vasıtalarla kanaat getirdiği takdirde, başlamış kabul edilir.   İzleme ancak, gözle görülür veya kulakla işitilir bir durma işaretinin verilmesinden sonra başlayabilir; bu işaret, yabancı gemiye görebileceği veya işitebileceği bir mesafeden verilir.

5-  İzleme  hakkı, ancak savaş gemileri veya askeri uçaklar veya açık dış  işaretlerle  bir  kamu hizmetine  tahsis  edilmiş oldukları  ve  bu  konuda  yetkili  kılındıkları  belli  olan,  diğer  gemiler  veya  uçaklar tarafından kullanılıbilir.

6- Geminin uçak tarafından izlendiği durumda:

a) 1.  ve 4.  Paragraf hükümleri gerekli değişikliklerle uygulanacaktır.

b) Dur emrini veren  uçak, gemiyi  kendisi tutuklamak imkanına sahip olmadıkça,  sahildar devlete  ait  ve  ilk  uçak  tarafından  haberdar  edilen  bir  uçak  veya  gemi  izlemeyi  devam  ettirmek üzere gelene kadar, izlemeyi fiilen sürdürmek zorundadır.  Uçak dur emrini verip izlemediği veya diğer uçak ve gemiler izlemeyi  kesintisiz  sürdürmedikleri  takdirde,  geminin uçak  tarafından suçlu veya şüpheli olarak gözlemlendiği şeklinde bir açıklama, geminin karasuları dışında tutuklanmasını haklı göstermeye yetmez.

7-  Bir  devletin  yetkisine  dahil  bir  yerde  tutuklanmış  ve  yetkili  makamlarca  soruşturma açılmak üzere  o  devletin  bir  limanına götürülmekte olan bir geminin  ve refakat gemisinin  yolculuk sırasında şartların  gerektirmesi  sebebiyle  açık denizin  veya münhasır  ekonomik  bölgenin  bir  kısmından geçmiş olmaları halinde sırf münhasır ekonomik bölgenin veya açık denizin bir kısmından geçiş yüzünden, geminin serbest bırakılması istenemez.

8-  İzlemenin  haklı  gösterilmediği  şartlarda,  karasuları  dışında durdurulmuş veya  tutuklanmış bir geminin bu yüzden maruz kalması muhtemel her türlü  kayıp veya zararı  tazmin edilecektir.

Madde 112

Denizaltı kabloları veya petrol boruları döşeme hakkı

1- Bütün devletler, kıt’a sahanlığının ötesinde, açık deniz yataklarında, denizaltı kabloları ve petrol boruları döşeme hakkına sahiptirler.

2- 79. maddenin 5. paragrafı bu çeşit kablolara ve petrol borularına uygulanır.

Madde 113

Bir denizaltı kablosunun veya petrol borusunun kopması veya zedelenmesi

Her devlet kendi  bayrağını  taşıyan bir gemi  veya kendi yetkisine tabi bir  kişi  tarafından, açık denizde yüksek gerilimli bir denizaltı kablosuna veya bir denizaltı petrol borusuna bilerek ve isteyerek veya kusurlu bir ihmal ile zarar vermesi veya bunları  koparması   fiilinin ve bir telgraf veya telefon kablosuna, telefon  ve  telgraf  haberleşmelerini  zedeleyecek  veya kesintiye  uğratacak  bir  şekilde yine bilerek  ve isteyerek veya kusurlu bir ihmal ile zarar vermesi veya bunları koparması fiilinin cezayı gerektirecek bir suç teşkil etmesi amacıyla gerekli kanun ve kuralları kabul edecektir. Bu hüküm, aynı zamanda, bu çeşit kablo veya petrol borularının  zedelenmesini  veya  koparılmasını amaçlayan veya böyle bir sonuç doğurması mümkün  olan  davranışlara  da  uygulanacaktır.      Bununla  birlikte,  bu  hüküm,  bu  çeşit kablo  ve petrol borularını koparma veya zedeleme fiili,  bunu önlemek için  gerekli  bütün  tedbirleri  alan,  ancak hayatlarını veya gemilerini kurtarma yasal amacıyla, başka türlü hareket edemeyen kişilerin yapmış olduğu koparma veya zedeleme hallerinde uygulanmayacaktır.

Madde 114

Bir denizaltı kablosunun veya petrol borusunun başka bir kablo veya petrol borusu sahibi tarafından koparılması veya zarara uğratılması

Her  devlet,  açıkdenizde,  bir  denizaltı kablosunun  veya petrol borusunun sahibi olup  da, bu kablonun veya petrol borusunun döşenmesi veya tamiri sırasında  bir  başka kablo  veya petrol borusunun kopmasına veya zedelenmesine sebebiyet veren ve kendi yetkisine tabi olan bir kişinin bundan doğan tamir masraflarını yüklenmesi için gerekli kanun ve kuralları kabul edecektir.

Madde 115

Bir denizaltı kablosuna veya petrol borusuna zarar vermemek için uğratılan kayıpların tazmini

Her devlet, bir denizaltı kablosuna veya petrol borusuna zarar vermemek için bir  çapasını, bir ağını veya diğer  bir  av  aletini  feda  ettiğini  ispat  eden  bir  gemi  sahibinin, makul  bütün  önleyici  tedbirleri  almış olması  şartı ile, kablonun veya petrol borusunun  sahibi  tarafından  tazmin  edilmesi  için  gerekli  kanun  ve kuralları kabul edecektir.

BÖLÜM 2

AÇIK DENİZLERİN CANLI KAYNAKLARININ KORUNMASI VE YÖNETİMİ

Madde  116

Açık denizlerde balık avlama hakkı

Bütün devletlerin

a) Sözleşmeden doğan yükümlülükleri;

b)  Sahili  bulunan  devletlerin,  diğerleri  arasında,  63.  maddenin  2.  paragrafında  ve 64. ila 67. maddelerde öngörülen hak ve yükümlülükleri ile çılkarları; ve

c) İşbu bölüm’ün hükümleri, saklı kalmak şartıyla, vatandaşlarının açık denizde balık avlamaları hususunda hakları vardır.

Madde 117

Devletlerin, vatandaşlarına karşı açık denizlerin canlı kaynaklarının muhafazasına ilişkin tedbirleri alma yükümlülüğü Bütün devletlerin,  açık denizlerin  canlı kaynaklarının muhafazası için gerekli  olabilecek ve  kendi vatandaşlarına karşı  uygulanabilecek  tedbirleri  alma  veya  bunların alınması konusunda  diğer  devletlerle işbirliğinde bulunma yükümlülüğü vardır.

Madde 118

Canlı kaynakların muhafazası ve yönetimi konusunda devletlerin işbirliği

Devletler, açık  denizlerdeki  canlı kaynakların muhafazası  ve  yönetimi  konusunda  işbirliğinde bulunacaklardır. Vatandaşları, aynı  bölgede  bulunan  farklı canlı kaynakları veya aynı canlı kaynakları işleten devletler, söz  konusu canlı kaynakların muhafazası  için  gerekli  tedbirleri  almak  amacıyla görüşmelerde bulunacaklardır.  Bu  amaçla,  gerektiği  takdirde,  alt-bölgesel  veya  bölgesel  balıkçılık teşkilatları kurmak için işbirliğinde bulunacaklardır.

Madde 119

Açık denizlerin canlı kaynaklarının muhafazası

1-  Kabul  edilebilir  av hacmini  tespit  ederlerken  ve  açık  denizlerdeki  canlı kaynakların muhafazası amacıyla diğer tedbirleri alırlarken, devletler:

a)  Ellerinde  bulunan  en  güvenilir  bilimsel  verilere  dayanarak,  avlanan  tür  stoklalarının, kalkınmakta  olan  devletlerin  özel  ihtiyaçları  da  dahil  olmak  üzere,  ilgili  ekolojik    ve  ekonomik faktörler muvacehesinde balık  avlama  metotları, stokların  birbirine  bağımlılıkları ve alt-bölgesel, bölgesel veya evrensel düzeyde, genel olarak tavsiye edilmiş asgari uluslararası ilkeleri göz önünde bulundurarak, sabit azami randıman sağlayacak seviyede tutulmasını veya bu seviyede tutulmasını veya bu seviyeye getirilmesini öngören tedbirleri alacaklar;

b)  Bu  tedbirlerin,  avlanan  türlerle  ortak  veya  onlara  bağlı  türler  üzerindeki  etkilerini,  bu ortak veya bağlı tür  stoklarını, çoğaltmalarının  ciddi bir şekilde  tehlikeye düşmesini önleyecek bir seviyede tutmak veya bu seviyeye getirmek amacıyla, göz önüne alacaklardır.

2-  Elde  bulunan  bilimsel  bilgiler,  avlara  ve  balıkçılığa  ilişkin  istatistikler  ve  balık stoklarının muhafazası ile ilgili diğer veriler yetkili uluslararası alt-bölgesel, bölgesel veya evrensel kuruluşlar aracılığı ile ve gerektiğinde  ilgili  bütün  devletlerin  katılmaları  ile  düzenli bir  şekilde  yayınlanacak ve  değiş  tokuş edilecektir.

3-  İlgili  devletler,  muhafaza  tedbirlerinin  ve  bunların uygulanmasının,  hangi devletin vatandaşı olursa olsun, hiç bir balıkçıya karşı hukuki veya fiili bir ayırıma sebebiyet vermemesine dikkat edeceklerdir.

Madde 120

Deniz memelileri

65. madde, açık denizlerdeki deniz memelilerinin muhafaza yönetimine de uygulanır.

KISIM VIII

ADALARIN  REJİMİ

Madde 121

Adaların Rejimi

1-  Bir  ada,  sularla  çevrili  olan  ve  sular  yükseldiğinde su üstünde  kalan, doğal  olarak meydana gelmiş bir kara parçasıdır.

2- 3. paragraf hükümleri saklı kalmak üzere, bir adanın karasularının, bitişik bölgesinin, münhasır ekonomik  bölgesinin  ve  kıta sahanlığının sınırlandırılması,  işbu Sözleşmenin  diğer  kara  parçalarına uygulanabilir hükümlerine uygun olarak yapılır.

3-   İnsanların oturmasına elverişli olmayan veya  kendilerine özgü ekonomik bir yaşamı bulunmayan kayalıkların münhasır ekonomik bölgeleri veya kıta sahanlıkları olmayacaktır.

KISIM IX

KAPALI  VEYA  YARI  KAPALI  DENİZLER

Madde 122

Tanım

İşbu Sözleşmenin amaçları uyarınca  “kapalı veya  yarı kapalı  deniz”den,  iki  veya  daha  çok devlet tarafından çevrili ve  diğer  bir  denize  veya  okyanusa  dar  bir  geçitle  bağlı bulunan veyahut da bütünüyle veya büyük bir bölümü ile, iki veya daha çok devletin kara sularından ve münhasır ekonomik bölgelerinden oluşan bir körfez, bir deniz havzası veya bir deniz anlaşılır.

Madde 123

Kapalı veya yarı kapalı denizlere kıyısı bulunan devletler arasında işbirliği

Kapalı veya yarı kapalı bir denize sahildar olan devletler,  işbu sözleşme gereğince kendilerine ait olan  hakların kullanılmasında  ve  yükümlülükerin  yerine  getirilmesinde  aralarında işbirliğinde

bulunmalıdırlar.  Bu  amaçla,    doğrudan  doğruya  veya  ilgili  bir  bölgesel  kuruluş  aracılığı  ile  aşağıdaki konularda gayret göstereceklerdir:

a) Denizin canlı kaynaklarının yönetimini, araştırılmasını ve işletilmesini koordine etmek;

b) Deniz çevresinin korunmasına ve muhafazasına  ilişkin haklarının kullanılması ve yükümlülüklerinin yerine getirilmesini koordine etmek;

c) Bilimsel araştırma politikalarını koordine etmek ve gerektiği takdirde, sözkonusu bölgede ortak bilimsel araştırma programlarına girişmek;

d)  İşbu  maddenin  uygulanmasında, kendileriyle işbirliğinde  bulunmaları  için,  gerektiğinde diğer devletleri veya ilgili uluslararası kuruluşları davet etmek.

KISIM X

SAHİLİ BULUNMAYAN DEVLETLERİN DENİZE VE

DENİZDEN İTİBAREN ULAªMA HAKLARI VE TRANSİT SERBESTİSİ

Madde 124

Terimlerin kullanılışı

1- İşbu Sözleşmenin amaçları uyarınca;

a) “Sahili bulunmayan devlet” teriminden,  denize kıyısı bulunmayan bir devlet;

b)  “Transit  geçiş  devleti”  teriminden,  deniz  sahili  bulunsun  veya  bulunmasın,  sahili bulunmayan  bir  devlet  ile  deniz  arasında  yer  alan  ve  ülkesi  üzerinden  transit  geçiş  trafiğinin yapıldığı bir devlet;

c) “Transit geçiş  trafiği” teriminden,  aktarma, ambarlama, yüklemede  kopukluk veya taşıma şeklinde değişiklik olsun veya olmasın, transit geçiş devleti ülkesi üzerinden geçişin, sahili bulunmayan devletin ülkesinde başlayan veya bu  ülkede biten tam bir  yolculuğun  bir  bölümünü teşkil  etmesi şartıyla, kişilerin,  bagajların, malların ve  ulaştırma araçlarının bir veya birçok transit geçiş devletinin ülkesinden transit geçişi;

d) “Ulaştırma araçları” teriminden:

i) Demiryolundan giden tekerlekli vasıtalar, deniz, göl  veya nehir ulaştırmasında kullanılan   gemiler ve karayolu vasıtaları;

ii) Yerel şartlar gerektirdiğinde hamallar ve yük hayvanları, anlaşılır.

2- Sahili bulunmayan devletler ve transit geçiş devletleri, aralarında anlaşarak ulaştırma araçlarına, petrol boru  hatlarını,  gaz nakil hatlarını ve I. paragrafta  zikredilenlerden başka ulaştırma araçlarını  dahil edebilirler.

Madde 125

Denize ve denizden itibaren ulaşma hakkı ve transit serbestisi

1- Sahili  bulunmayan  devletler,  açık  denizlerin  serbestliğine  ve  insanlığın ortak mirasına ilişkin olanlar  da  dahil  olmak  üzere,  işbu  Sözleşme  ile  öngörülen  haklarını  kullanmak için, denize ulaşma  ve denizden ulaşma  hakkına sahip  olacaklardır.  Bu  amayla,  transit  geçiş  devletinin ülkesinden her türlü ulaştırma araçlarıyla transit geçiş serbestisinden yararlanacaklardır.

2- Transit geçiş serbestisinin kullanılmasının şartları ye usulleri, sahili bulunmayan devletler ile ilgili transit geçiş devletleri arasında iki taraflı, alt-bölgesel veya bölgesel anlaşmalar yoluyla belirlenecektir.

3- Ülkeleri  üzerindeki  mutlak  egemenliklerini  kullanırken,  transit  geçiş  devletlerinin,  sahili bulunmayan devletler lehine işbu Kısımda zikredilen hakların ve kolaylıkların kendi yasal çıkarlarını hiçbir şekilde zedelememesini sağlamak üzere gerekli bütün yasal tedbirleri almaya hakları olacaktır.

Madde 126

En çok gözetilen ulus kuralının uygulanmasının hariç bırakılması

Özel  coğrafi  durumları nedeniyle  işbu Sözleşmenin ve  özel anlaşmaların  sahili  bulunmayan devletler lehine denize ulaşma ve denizden ulaşma konularında haklar ve kolaylıklar öngören hükümleri, en çok gözetilen ulus kuralının uygulanması dışında bırakılır.

Madde 127

Gümrük resimleri, vergiler ve diğer mali yükümlülükler

1- Transit geçiş trafiği, bu trafik ile ilgili özel hizmetler karşılığı alınan resimler hariç olmak üzere, hiç bir gümrük vergisine, resme veya diğer ödemeye tabi olmayacaktır.

2- Sahili bulunmayan devlet için öngörülen ye onun tarafından kullanılan transit ulaştırma araçları ve diğer  transit  kolaylıkları,  transit  geçiş  devletinin  ulaştırma  araçlarının kullanımı    için  alınan vergi  veya resimlerden daha yüksek vergi veya resimlere tabi tutulmayacaktır.

Madde 128

Serbest bölgeler ve diğer gümrük kolaylıkları

Transit geçiş trafiğini kolaylaştırmak amacıyle, sahili bulunmayan devletlerle transit geçiş devletleri arasında anlaşma yoluyla, bu sonuncuların giriş ye çıkış  limanlarında serbest bölgeler veya diğer gümrük kolaylıkları öngörülebilir.

Madde 129

Ulaştırma araçlarının  yapımı ve geliştirilmesi konusunda işbirliği

Transit geçiş  devletinde,  transit  geçiş  serbestisinin  fiilen  kullanılmasına imkan verecek ulaştırma araçları bulunmadığı  takdirde  veya  liman  tesisleri  ye  teçhizatı da dahil olmak üzere, mevcut araçlar herhangi  bir  yönden  yetersiz  olduğu  taktirde;  transit  geçiş  devleti  ve  sahili  bulunmayan  ilgili  devlet, yenilerini inşa etmek veya mevcutları islah etmek üzere işbirliğinde bulunabilirler.

Madde 130

Transit geçiş trafiğinin akışındaki gecikmeleri veya teknik nitelikteki zorlukları önlemeye veya sebeplerini ortadan kaldırmaya yönelik tedbirler

1- Transit geçiş  devleti, transit  geçiş  trafiğinin  akışındaki gecikmeleri veya teknik nitelikteki zorlukları önlemek için uygun bütün tedbirleri alacaktır.

2- Gecikme  veya zorlukların ortaya çıkması halinde bunların  sebeplerini  acilen  ortadan kaldırmak üzere, transit geçiş devleti ile sahili bulunmayan devletin yetkili makamları işbirliğinde bulunacaklardır.

Madde 131

Deniz limanlarında eşit işlem

Sahili  bulunmayan  bir  devletin  bayrağını  taşıyan  gemiler,  deniz  limanlarında,  diğer  yabancı gemilere uygulanan işlemlere eşit bir işlemden yararlanacaklardır.

Madde 132

Daha geniş transit kolaylıkların  bahşedilmesi

İşbu Sözleşme hiç bir şekilde, Taraf Devletler arasında kabul edilmiş veya taraf devletlerden birince tanınmış olan daha geniş transit geçiş kolaylıklarının geri alındığı anlamına gelmez.  Keza,  işbu Sözleşme hiçbir şekilde taraf devletlerin gelecekte daha geniş kolaylıklar tanımalarını yasaklamaz.

KISIM XVI

GENEL HÜKÜMLER

Madde 300

İyi niyet ve hakkın kötüye kullanılması

Taraf Devletler  işbu Sözleşme hükümleri uyarınca      üstlendikleri  yükümlülükleri  iyi  niyetle yerine getirmeli  ve  işbu Sözleşmede  tanınan hakları,  yetkileri  ve  serbestileri  hakkın kötüye   kullanılmasını oluşturmayacak biçimde kullanmalıdırlar.

Madde 301

Denizlerin barışçı  amaçlarla kullanımı

İşbu Sözleşme  uyarınca haklarını kullanırlarken  ve  yükümlülüklerini  yerine  getirirlerken, Taraf Devletler, herhangi bir devletin toprak bütünlüğüne veya siyasi bağımsızlığına  karşı veya Birleşmiş Milletler Antlaşması’nda belirtilen uluslararası hukuk  ilkeleri  ile  bağdaşmayacak diğer herhangi  bir şekilde,  tehdide veya kuvvet kullanılmasına başvurmaktan kaçınacaklardır.

Madde 302

Bilgilerin açıklanması

Herhangi bir Taraf Devletin işbu Sözleşmede öngörülen uyuşmazlıkların çözüm usullerine başvurma hakkı saklı  kalmak  üzere,  işbu  Sözleşmenin hiçbir hükmü,   Sözleşme  dolayısıyle kendisine  düşen mükellefiyetlerin  yerine  getirilmesinde  Taraf  Devleti,  yayımı güvenlik açısından temel  çıkarlarına aykırı olacak bilgileri vermeye mecbur kılacak şekilde yorumlanmayacaktır.

Madde 303

Denizde ortaya çıkan  arkeolojik ve tarihi eşyalar

1- Devletlerin denizde ortaya çıkarılan arkeolojik veya tarihi  nitelikteki  eşyaları  koruma yükümlülüğü vardır ve bu amaçla işbirliğinde bulunacaklardır.

2- Bu eşyaların ticaretini kontrol etmek için, sahildar devlet, 33. Maddeyi  uygulayarak, bunların, o maddede  öngörülen  bölgedeki  deniz  dibinden,  kendi  izni  olmaksızın çıkarılmasını , ülkesi  üzerinde  veya karasularında, kendisinin  aynı  maddede  öngörülen  kanunlarına ve  kurallarına aykırı  bir  davranış  olarak kabul edebilir.

3-  İşbu  madde,  ne  kimlikleri  tespit  edilebilecek  maliklerin  haklarına, denizde batmış eşyaların çıkarılmasına ilişkin hukuka ve deniz hukukunun diğer kurallarına ve ne de kültürel  mübadele konusundaki kanun ve uygulamalara halel getirir.

4- İşbu madde, arkeolojik veya tarihi eşyaların korunmasına ilişkin diğer  uluslararası  anlaşmalara ve uluslararası hukuk kurallarına halel getirmez.

Madde 304

Zarar verilmesi halinde sorumluluk

İşbu Sözleşmenin, zarar halinde sorumluluğa  ilişkin hükümleri  uluslararası hukukta mevcut olan kuralların uygulanmasına ve  uluslararası hukuk uyarınca  sorumluluğa  ilişkin yeni kuralların tespitine halel getirmez.

KISIM XVII

SON HÜKÜMLER

Madde 305

İmza

1) İşbu Sözleşme aşağıdakilerin imzasına açık tutulacaktır:

a) Bütün devletler;

b) “Namibya için Birleşmiş Milletler Konseyi” tarafından temsil edilen, Nambiya;

c)  Genel  Kurul’un  1514  (XV)  sayılı   kararına uygun olarak Birleşmiş  Milletler  Teşkilatı tarafından desteklenen ve kabul edilen bir  kendi kaderini kendisinin  tayin etmesi tasarrufu  ile  bu rejimi seçmiş olan ve işbu Sözleşmenin ele aldığı konularda, bunlar hakkında antlaşmalar akdetme yetkisi de dahil olmak üzere, yetkisi bulunan bütün ortak özerk devletler;

d)  Ortaklık  belgeleri  gereğince, işbu  Sözleşmenin ele  aldığı  konularda,  bunlar  hakkında antlaşmalar akdetme yetkisi de dahil olmak üzere, yetkisi bulunan bütün ortak özerk devletler;

e) Birleşmiş Milletler Teşkilatı tarafından tanınmış tam bir iç özerklikten yararlanan; ancak Genel Kurulun 1514 (XV) sayılı kararı uyarınca tam bağımsızlığa  kavuşmamış ve işbu Sözleşmenin ele  aldığı  konularda,  bunlar  hakkında  antlaşmalar  akdetme  yetkisi  de  dahil  olmak  üzere,  yetkisi bulunan bütün ülkeler;

f) IX. Ek’e uygun olarak uluslararası örgütler.

2- İşbu Sözleşme 9 Aralık 1984 tarihine kadar Jamaika Dışişleri Bakanlığı’nda ve keza 1 Temmuz 1983 tarihinden 9 Aralık 1984 tarihine kadar New York’ta Birleşmiş Milletler Teşkilatı Merkezi’nde imzaya açık tutulacaktır.

Madde 306

Onaylama ve resmi teyit

İşbu Sözleşme, Devletlerin ve 305. Maddenin I. paragrafının b), c), d), ve e) fıkralarında belirtilen birimlerin onayına ve aynı maddenin I.  paragrafının f) fıkrasında belirtilen birimlerin, IX. Ek’e uygun olarak resmi teyitlerine tabi olacaktır.  Onay ve resmi teyit belgeleri Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi olunacaktır.

Madde 307

Katılma

İşbu Sözleşme, 305. maddede öngörülen devletlerin ve diğer birimlerin katılmalarına açık olacaktır. 305. maddenin  I.  paragrafın f)  fıkrasında  öngörülen  birimlerin  katılmaları, IX. Ek’e göre düzenlenecektir. Katılma belgeleri, Birleşmiş Milletler Teşkilatı  Genel Sekreteri nezdine tevdi olunacaktır.

Madde 308

Yürürlüğe giriş

1-  İşbu  Sözleşme,  altmışıncı  onay veya katılma  belgesinin  tevdi  tarihinden  on  iki  ay  sonra yürürlüğe girecektir.

2- Altmışıncı  onay  veya katılma  belgesinin  tevdi  tarihinden  sonra  Sözleşmeyi onaylayan veya Sözleşmeye katılan her devlet için  Sözleşme,  I.  paragraf  hükmü  saklı   kalmak  üzere, onay ve  katılma belgesinin tevdi tarihini takip eden otuzuncu gün yürürlüğe girecektir.

3- Otorite’nin  Kurul’u  Sözleşmenin yürürlüğe  girdiği  tarihte  toplanacak  ve  Otorite’nin Meclisi’ni seçecektir.  161. maddenin kesin bir  şekilde  uygulanamaması halinde  Meclis,  anılan maddede öngörülen amaçlara uygun bir biçimde oluşturulacaktır.

4- Hazırlık Komisyonu  tarafından tespit edilen kurallar, düzenlemeler ve usuller, bunların Otorite tarafından XI. Kısım gereğince resmen kabul edilmelerine kadar, geçici olarak uygulanacaktır.

5-  Otorite  ve  organları, Birleşmiş  Milletler  Üçüncü  Deniz  Hukuku  Konferansının   II sayılı, hazırlık yatırımlarına  ilişkin kararına ve  bu kararın uygulanması sonucu Hazırlık  Komisyonu’nun aldığı  kararlara uygun olarak hareket edeceklerdir.

Madde  309

İhtirazı kayıtlar ve istisnalar

İşbu Sözleşmeye,  diğer  maddelerde  açıkça  izin  verilenler  dışında, ne  ihtirazı kayıt ve  ne  de istisnalar ileri sürülebilir.

Madde 310

Bildiriler

309.  maddede  herhangi  bir  devletin,  işbu  Sözleşmeyi imzalarken  veya onaylarken veya ona katılırken, bildirilerin işbu Sözleşme  hükümlerinin  o  Devlete  uygulanmasında hukuki etkilerini  hariç bırakmayı veya değiştirmeyi  amaçlamaması  şartı  ile,  nasıl  kaleme  alınırsa,  alınsın veya adlandırılması ne olursa olsun bildirilerde bulunmasını yasaklamaz.

Madde 311

Diğer uluslararası Sözleşme ve Antlaşmalarla ilişkiler

1-  İşbu  Sözleşme,  Taraf  Devletler  arasında, Deniz Hukuku hakkında  29  Nisan  1958  Cenevre Sözleşmeleri yerine geçecektir .

2-  İşbu  Sözleşme,  kendisine  aykırı olmayan ye diğer  Taraf  Devletlerin  Sözleşme  dolayısıyla elde ettikleri haklardan  yararlanmalarına ve Sözleşmeden  doğan yükümlülüklerini yerine  getirmelerine  halel getirmeyen diğer antlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerini herhangi bir şekilde değiştirmeyecektir.

3- İki veya ikiden fazla Taraf Devlet işbu Sözleşmenin hükümlerinin uygulanmasını değiştiren veya askıya alan ve sadece karşılıklı  ilişkilerinde uygulanacak anlaşmalar akdedebilirler; yeter ki, bu anlaşmalar, Sözleşmenin, riayet edilmemesi onun konusunun ve amacının gerçekleştirilmesine  aykırı  düşecek  bir hükmüne ilişkin olmasın  ve yine aynı şekilde, yeter ki bu anlaşmalar, Sözleşmede belirtilen temel ilkeleri etkilemesin; ve ne diğer Taraf devletlerin Sözleşme dolayısıyla elde ettikleri haklardan yararlanmalarına ve ne de Sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmelerine halel getirsin.

4- 3. Paragrafta öngörülen  bir anlaşmayı akdetmeyi amaçlayan devletler,  işbu Sözleşmenin tevdi

makamı    aracılığı  ile  diğer  tarafları  anlaşma akdetme niyetlerinden  haberdar  edecekler  ve  aynı zamanda işbu Sözleşmenin,  değiştirilmesini  veya  uygulanmasının askıya alınmasını  düşündükleri hükümlerini bildireceklerdir.

5-  İşbu  madde,  işbu  Sözleşmenin diğer  maddeleri  ile  açıkça izin verilen veya muhafaza edilen uluslararası anlaşmalara halel getirmez.

6- Taraf Devletler,  136. maddede ifadesini bulan  insanlığın ortak mirasına  ilişkin  temel  prensipte herhangi  bir  değişiklik yapılamayacağını  ve  bu  prensipten  sapan  hiçbir  anlaşmaya taraf olmayacaklarını kabul ederler.

Madde 312

Değişiklik

1- işbu Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 10 yıllık bir sürenin bitiminde, herhangi bir Taraf  Devlet,    Birleşmiş  Milletler  Teşkilatı  Genel  Sekreteri’ne  yazı  ile  başvurarak,  Bölge’de  yürütülen faaliyetlerle ilgili olmamak şartı ile, belirli konularda işbu Sözleşmede değişiklikler yapılmasını teklif edebilir ve bu  şekilde  teklif  edilen  değişiklikleri  incelemekle  görevli  bir  konferansın toplanmasını  talep  edebilir. Genel Sekreter bu başvuruyu bütün Taraf Devletlere iletecektir. Başvurunun iletilmesi tarihini takip eden 12 ay  içerisinde Taraf devletlerden  en  az  yarısının    bu  talebe  olumlu  cevap  vermesi  halinde Genel  Sekreter Konferansı toplayacaktır.

2- Değişiklik Konferansı,  aksini  kararlaştırmadıkça, kararların alınması  konusunda, Birleşmiş Milletler Üçüncü   Deniz Hukuku Konferansı’nın  izlediği usulü uygulayacaktır.    Konferans,  değişiklikler hakkında konsensüs yolu ile bir anlaşmaya varılması için hiç bir gayreti esirgememelidir ve  bir konsensüse ulaşılması işin bütün gayretler tüketilmedikçe, bu değişiklikler hakkında oylama yapılmamalıdır.

Madde 313

Basit usulle değişiklik

1-  Herhangi  bir  Taraf  Devlet,    Birleşmiş  Milletler  Teşkilatı  Genel  Sekreteri’ne  yazı  ile başvurarak Sözleşmede, Bölge’de yürütülen faaliyetlere ilişkin olmayan bir değişiklik teklifinde bulunabilir ve bunun, bir konferans toplanmaksızın işbu maddede öngörülen basit usulle kabulünü talep edebilir.  Genel Sekreter bu başvuruyu bütün Taraf Devletlere iletecektir.

2- Başvurunun  iletilmesi  tarihini  takip  eden  12  ay  içerisinde  Taraf  Devletlerden  biri  teklif  edilen değişikliğe veya bunun  basit  usul  ile  kabul  edilmesine  yönelik  teklife  itiraz  ederse,  teklif  edilen değişiklik reddedilmiş sayılacaktır. Genel Sekreter bu durumu bütün Taraf Devletlere bildirecektir.

3- Başvurunun iletilmesi tarihini takip eden 12 ay içerisinde Taraf Devletlerden hiçbiri teklif edilen değişikliğe veya bunun basit usul ile kabul edilmesine yönelik teklife itiraz etmese, teklif edilen değişiklik, kabul edilmiş sayılacaktır.  Genel Sekreter bu durumu bütün Taraf Devletlere bildirecektir .

Madde 314

Sözleşmenin, münhasıran Bölge’de yürütülen faaliyetlere ilişkin hükümlerinde değişiklikler

1- Herhangi bir Taraf Devlet, Otorite’nin Genel Sekreterine yazı ile başvurarak,  VI Ek’in 4. bölümü hükümleri de dahil  olmak üzere,  işbu Sözleşmenin münhasıran  Bölgede  yürütülen  faaliyetlere  ilişkin hükümleri  hakkında değişiklik teklifinde bulunabilir.  Genel Sekreter bu başvuruyu bütün  Taraf Devletlere bildirecektir. Meclis tarafından kabul edilen değişiklik teklifi, daha sonra Kurul tarafından kabul edilecektir. Taraf Devletlerin temsilcilerinin, teklif edilen değişikliği incelemek ve kabul etmek için yetki belgelerini haiz olmaları gerekecektir.  Değişiklik  teklifi  Meclis  ve  Kurul  tarafından onaylanan  şekli  ile  kabul  edilmiş sayılacaktır.

2-  1.  paragrafa  göre  bir  değişikliği  kabul  etmeden  önce  Meclis  ve  Kurul,  155.  madde uyarınca yeniden gözden geçirme konferansı toplanıncaya kadar, değişikliğin Bölge’nin kaynaklarının araştırılması ve işletilmesi sistemini haleldar etmediğinden emin olacaklardır.

Madde  315

Değişikliklerin imzalanması, onaylanması bunlara katılma ve geçerli değişiklik metinleri

1- İşbu Sözleşmede yapılan değişiklikler, bir kere kabul edildikten sonra, değişikliklerde başka türlü kararlaştırılmış olmadıkça, kabul tarihinden itibaren 12 ay süre ile New York’da Birleşmiş Milletler Teşkilatı Merkezinde taraf devletlerin imzasına açık tutulacaktlr .

2- 306., 307. maddeler işbu Sözleşmede yapılan bütün değişikliklere uygulanır.

Madde 316

Değişikliklerin yürürlüğe girmesi

1- Değişiklikleri onaylayan  veya bunlara katılan  devletler  için,  işbu Sözleşme  5.  paragrafta öngörülenler dışında yapılan değişiklikler, hangisinin sayısı daha yüksek ise o kabul edilmek şartı ile, Taraf Devletlerden  üçte  ikisinin  veya  altmış  Taraf Devletin onay veya  katılma  belgelerini  tevdi  ettikleri  tarihi izleyen otuzuncu gün  yürürlüğe  girecektir.      Değişiklikler  ne  diğer  Taraf  Devletlerin  işbu  Sözleşme dolayısıyla elde ettikleri haklardan yararlanmalarına ve ne de Sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirmelerine halel getirecektir .

2- Bir değişiklik, yürürlüğe  girmesinin  işbu  maddede  istenenden  daha  fazla  sayıda onay  veya kutlamayı icap ettirdiğini  öngörebilir.

3-  1.  Paragrafta  öngörülen  bir  değişikliği  gereken  sayıda  onay veya katılma  belgesinin  tevdi tarihinden sonra onaylayan  veya buna katılan her bir Taraf Devlet için bu değişiklik, Taraf Devletin onay veya katılma belgesini tevdi tarihini izleyen otuzuncu gün yürürlüğe girecektir.

4- Bir değişikliğin, I. Paragrafa uygun olarak yürürlüğe girmesinden sonra, işbu Sözleşmeye taraf olan bir devlet farklı bir niyet beyan etmediği takdirde:

a) Sözleşmeye değiştirildiği şekli ile taraf olmuş kabul edilecek; ve

b) Bu değişiklik ile bağlı olmayan her Taraf Devlete karşı da,  Sözleşmeye değiştirilmemiş şekli ile taraf olmuş kabul edilecektir .

5- Münhasıran,  bölge’de  yürütülen  faaliyetlere  ilişkin değişiklikler  ve  EK  VI’ya  ilişkin değişiklikler, bütün Taraf Devletler için, Taraf Devletlerden dörtte üçünün  onay veya katılma belgelerini tevdi ettikleri tarihten bir yıl sonra yürürlüğe girecektir.

6- 5. Paragrafta öngörülen değişikliklerin yürürlüğe girmesinden sonra işbu Sözleşmeye taraf olan her devlet Sözleşmeye değiştirilmiş şekli ile taraf olmuş kabul edilecektir.

Madde 317

Fesih

1- Bir Taraf devlet, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri’ne yazı ile bildirerek işbu Sözleşmeyi feshedebilir;    ve  fesih  gerekçelerini  belirtebilir.    Gerekçelerin  bildirilmemesi,  feshin  geçerliliğini etkilemeyecektir.  Fesih bildiriminde daha  sonraki bir tarih öngörülmüyorsa, bildirimin alındığı tarihten bir yıl sonra geçerli olacaktır.

2- Fesih, bir devleti Sözleşmeye taraf olduğu zamanda üstlendiği mali ve akdi yükümlülüklerinden kurtarmayacağı    gibi,  bu  devlet  için,  yürürlüğü sona ermeden önce  Sözleşmenin kendisi yönünden uygulanmasından doğan hakları, yükümlülükleri ve hukuki durumları etkilemeyecektir.

3-  Feshin,  herhangi  bir  Taraf  devletin  Sözleşmede  belirtilen  ve  Sözleşmeden  bağımsız olarak uluslararası hukuk uyarınca tabi olacağı  herhangi bir yükümlülüğü  yerine getirme görevini hiçbir şekilde etkilemeyecektir.

Madde  318

Ek’lerin Statüsü

Ek’ler  işbu Sözleşmenin ayrılmaz  parçasıdırlar  ve  aksine  açık hüküm bulunmadıkça, işbu Sözleşmeye yapılan  bir  atıf  aynı  şekilde  eklere  yapılmış ve işbu  Sözleşmenin  bir  kısmına yapılan  bir  atıf aynı zamanda bununla ilgili eklere yapılmış sayılır.

Madde 319

Tevdi makamı

1- Birleşmiş  Milletler  Teşkilatı  Genel  Sekreteri  Sözleşmenin ve buna ilişkin  değişikliklerin tevdi makamı olacaktır.

2- Tevdi makamı görevlerinden başka, Genel Sekreter:

a)  Bütün  Taraf  Devletlere,  Otoriteye  ve  yetkili  uluslararası kuruluşlara  işbu  Sözleşme  ile ilgili olarak ortaya çıkan genel nitelikteki sorunlar hakkında raporlar verecektir;

b)  Otorite’ye  işbu Sözleşmenin  ve buna ilişkin değişikliklerin konu olduğu onayları,  resmi teyitleri ve katılmaları  ve aynı şekilde Sözleşmenin feshine ilişkin bildirileri bildirecektir;

c)  Taraf  Devletlere,  311.  maddenin    4.  Paragrafı uyarınca  akdedilen  anlaşmaları

bildirecektir;

d) İşbu Sözleşme uyarınca kabul edilen değişiklikleri onaylamak veya bunlara katılmak için, Taraf Devletlere iletecektir;

e) İşbu Sözleşme uyarınca Taraf Devletlerin gerekli toplantıları için, çağrıda bulunacaktır .

3- a) Genel Sekreter, 156. maddede öngörülen gözlemcilere aşağıdakileri iletecektir.

i) 2. Paragrafın  a) fıkrasında öngörülen raporlar;

ii) 2. Paragrafın b) ve c) fıkralarında öngörülen bildiriler;

iii) bilgi vermek amacıyle, 2. Paragrafın d) fıkrasında öngörülen değişiklik metinleri.

b)  Genel  Sekreter.  bu  gözlemcileri  keza,  2.  Paragrafın    e)  fıkrasında öngörülen  Taraf Devletler toplantılarına, gözlemci sıfatıyle katılma davet edecektir.

Madde 320

Geçerli metinler

Arapça, Çince Fransızca, İngilizce, İspanyolca ve Rusça metinleri eşit derecede geçerli sayılan iş bu Sözleşmenin orjiinali, 305. Maddenin 2. Paragrafı  gözönlünde bulundurularak, Birleşmiş Milletler Teşkilatı Genel Sekreteri nezdine tevdi edilecektir.

Bu  hükümlere  olan  inançla,  aşağıda  imzaları bulunan ve bu amaçla gereken  şekilde yetkilendirilmiş, tam yetkili temsilciler, işbu Sözleşmeyi imzalamışlardır. Montego Bay’de, On Aralık Bin Dokuz Yüz Seksen iki’de düzenlenmiştir.

[Kaynak: Birleşmiş Milletler Enformasyon Merkezi – UNIC/Ankara (Prof. Dr. Aydoğan ÖZMAN Tercümesi)